AB HONORES

Senad Guraziu
Epoka e Nderit
(Tempulli)

(Poemë-baladë kontemporane) - Adem e Hamzë Jasharit…
dhe të tjerëve të Epokës së Nderit

I. Ballkan, veshkë e sëmurë Evrope
damarët e tu ngjizur në gjak
portë e pasme ku këlyshë lëpijnë eshtrat
backdoor1 a la wild-wild west2
nga porta-flutur dritat të marrin sytë
ndërsa nga pas thikën në sy, tytën në gojë
se nuk sheh Evropë kopshtin tënd në errësirë
më pak vlerë paska kjo skutë për një llamburiçkë
sesa toaletët e tu – keramikë muzeumeve të Indisë
aso ku urinonin zonjat e diplomatëve
të Londrës, të Berlinit, Moskës, Parisit
tash të paprekshmit3 shohin në toaletët e tu, Evropë
futuristikën e nevojtoreve të tyre publike
ditën kur të rilinden pa etiketa të paprekshëm
presin frymimin kur do t’jenë me nder: të prekshëm
jo të njollosur, të vulosur - e si ta dinin,
as ëndërruar nuk kanë për flush-teknikat
pastaj për krenarinë e urinimit në porcelan
shkumbëzim, mbase avullim i bardhë
e njerëzit (ah, njerëzit…!) dhe ndër këta njerëzit
të paprekshmit, më të ulëtit 4 bhangi5
flitet se ndër bhangi gjeneralët-fëmijë njëjtë,
lëshojnë brekushet në lojën e tyre ushtarake
tatata-trrrrrrrr… të vrava bhangi i vogël
se kam pushkën më të mirë, më i zoti jam
si ata që bënë historinë e turpshme dy-treqind vjet
pas keramikës lule-lule pothuaj kualitet porcelani kinez,
ngrohur nga bythët-fildish të zonjave
a nuk është ironike, (vallë) tash toaletët e tu
vezullojnë muzeumeve të tyre, Evropë
e ti nuk brengosesh çfarë do shëndrisë këtu
ndonjëherë… në kopshtin tënd wild-wild east
kthyer në karabahçe6 – harruar!


II.

Një mençurak do të klithë - ngritni një Tempull, mungon Tempulli, duhet një Tempull për Perëndinë, pastaj punët shkojnë më mbarë! Dikush ia kthen (bërtet) - ne kemi një të tillë me shekuj, e kemi pasur gjithmonë këtu në zemrën e tokës sonë, s’na duhet monument përpjetë si ndonjë raketë, asnjë shenjë,
as gur, shtatore, lapidar as fanar!


III.

…Tempulli është ngritur pra, shihni
mbi pullazët e argjendtë si pushojnë
balada, gojëdhëna, mite si frymojnë
I veshur në ar dhe legjenda, i bekuar
ndër kohëra e mbretëri, për t’mbetur
përrallor sikur nga kristale, i kulluar
Nga aty do t’ushqehe(n)shin ëndrrat
nga aty do t’mprehe(n)shin vizionet
nga aty do t’rendite(n)shin legjionet
Nga aty do t’dridhet-j mali i lindjes
nga aty do t’merr-te dritë ylli i ditës
nga aty do t’shuhet-j plagë e grigjës
 (Ndër) më të krisur, prej besëlidhjes
disa patri(k)otë me taka, pëshpëritet
si çdo mëngjes trazuakan mallkimet
dhe ja, dëgjoni vajtimet, thirravajet
qaramanët, qaralaqët, qyqet me zë
thonë nuk ka kitara,
harpa tel për ta,
këngëzim s’e quajnë,
poezi hëpërhë
e Tempulli frymon rëndë
peshon rëndë
rrënjëzon
ka rrënjët thellë, të forta
përthekon fuqishëm
zemrën e tokës
lëshon hije
(është hijerëndë)
në tokën e zgjedhur
thuaj, ku s’ishin
(s’janë) të huaj
ata, ti, unë
gjithsecili
frymor

IV.
frymon
gjallëron,
rritet, merr frymë
beson në frymën e vet të djeshme, të sotme
beson në frymën e kësaj toke,
lutet për frymën e tokës së vet, të huaj
përreth çdo tokë jep e merr me tokën e bekuar,
me tokën e "zgjedhur" - palca tokësore
kthehet në djep ku bëhet gjumi i parë i rritës (egoiste),
sepse çdo rritje qenka një lloj egoizmi i natyrshëm
qelizor, që nga fryma e parë, shkëputja e parë e qelizave
lidhet me frymën e “djepit” me synimin:
për t’u bërë djep i ëndrrave – prapë
çdo ëndërr shkrihet, bashkëdyzohet në secilën kiminë
secilën formulë organikisht dhe inorganikisht
shihni: ”mashtrohen” dhe vetë akademitë
legjenda pëson metamorfozë, bëhet shkencë,
nga akademikë-alkimistë, në ëndërr kombi…
simbolngulur pingul në qiell, ngrehur përpjetë, monolit
i ngjanë atij në Washington, si kunj modern
asgjë nuk ec mbarë pa të – me të bekohen
prijësit e mëdhenj, ata të bekuar
bëhen të fisnikruar, të urtë misionarët
se kunji është vetë shtylla kurrizore e Tempullit
si tragjedia që nis në epiqendër të legjendës
ku shëtisin duarlidhur… ndër mëngët, magjistarë vullkanoidë
urtakë me mjekrra, me xharre… pelerina
përkëdhelin mjekrrat me butësi
shekullore; të egra, të zeza, herë të thinjura,
herë valë-valë valëzuar (aspak si të Gandalf 7)
mërmërisin pandërprerë diç, sytë përdhe
nën xharret e zezë-korb rituale me shekuj të gjatë
aq shumë ujë i shenjtë spërkatur ndër foshnjet
aq shumë lutjesh e formulash pëshpëritur,
dritë dhe kripë e ngjyer, bukë e thyer
plleshmëri e kësaj toke për fëmijët e Perëndisë
edhe gjeneralët pelegrinë të Tempullit
njohin aromën e ujit në ballin prej foshnjeje
(madje flitet tinëzisht se qenkan lazdruar si tepër)
edhe ata çdo të dielë janë frymëzuar
nga predikimet e misionarëve, janë magjepsur
janë bekuar për bukën dhe kripën
janë rritur nga drita e uji, nga buka dhe kripa,
sa nuk rritet më shumë njeriu!

V. Drenicë,
ti nuk je legjenda e Atlantidës
e gjallë je më pavdeksisht se kurrë,
e vogël si zemër pulson në një trup të sëmurë,
ti nuk ke faj; se asht… të Ballkanit, mish e lëkurë
baladat i rëndojnë, ngjeshur rëndë si topuzëhijet
e kreshnikëve, të bajlozëve ndër mote dhe shekuj
parazitojnë, e kotë të perëndojnë, të shkojnë
ushtri të panumërta parakalojnë, debutojnë
marshojnë nga (dhe për në) të gjitha anët
me gjasë këtu kryqëzohen rrugët e tërë rruzullit
por, mos vallë për ty çdo rrugë qenka e mbyllur
një gjeneral me ushanka8 të zezë pati thënë kështu
apo, ishte thjesht krekosje për një tjetër të sojit
ardhur nga Azia, ky me tubeteika9 të kuqe

- ranë në dyluftim - shkas: kokëfortësia
kush na paska vallë përparësi në udhëkryqin
më të çoroditur të planetit
pa semaforë të asnjë mbreti, pa drita të asnjë mileti
të tjerët nuk shihnin, nuk dëgjonin,
edhe më vonë shtireshin se s’kanë sy dhe veshë
Avrupa “bënte plane” të përtej-oqeaneve
të nënshtronte ata me tomahawk10, me bumerang11
ashtu dy kontinente pushtohen, shumë ishuj e thesare
pse t’mos lësh në mjerim një karabahçe
s’ke kohë të humbasësh me pashallëqetë shesësh
trimëri me nizamë, me kapedanë
ata nuk besojnë në zbulues botërash,
asnjë sulltan në kolumbianë - fat i mirë pra –
se ndryshe keqt’iu tekej osmanlinjve të shtiren ameriganë
mrekulli që nuk dinë, nuk janë –
përtej oqeanit lëkurëkuqtë në wigwam12
më tutje engjëjt aborigjinë australianë
ngritni vetëm pak sytë ju të verbër evropianë
dilni nga kjo errësirë mesjete, mprehni ëndrrat
nisni veloret; çfarë pret ti kokëmadhi Amerigo
mos shiko asnjë sulltan, mos u huto… më mirë çajë detin
injoro ethet aziatike, koshmaret ballkanike
zjarrin ndër veshkë të nënës Evropëse një veshkë
nuk është zemër (bënë dhe pa një)
brengat fundosi mes gjinjsh të zonjave
kur të pudrosen toaleteve të Berlinit, Vjenës
mos ke dert, me pak diplomaci ato ia dalin
(për një vezir do bëjnë punë buzëqeshjet e sisëbardhave,
parfumet e shtrenjta, muzikat e salloneve)
dhe ushtritë e sulltanëve thjesht do mrizojnë
aty ku janë… në Ballkan!

VI. Dhe ja… tash
Evropë, prapë si dikur
zhurmë e trishtë, llahtari,
klithma nga një skaj në tjetrin,
vaje rrënqethëse nga zemra e tokës,
miliona dridhje, miliona shkundje e lëkundje
baltës rrahur nga lloj-lloj thundrash,
miliona eho, miliona gjëmime përvidhen damareve
nëpër mote e motmote barten, tërhiqen, rrëshqasin
në këtë fundshekull, si në tobogan13
shpalosje e një turpi të ri – njollosur, faqepërlyer
histori, justifikuar nga neo-gjeneralë
ushanka gjithfarëngjyrëshe, hije fantazmash
bekuar nga fustanellëzinj të kërleshur
në emër të Tempullit, të populizmit të verbër
mobilizohuni, le të trazohen eshtrat, shpirtrat,

le të kthehen në hi e pluhur – dhe shih
një agshol i vetëm i nxjerrë bojën një shekulli
ngopur përbuzje, nëpërkëmbje, ngopur grykësi
athua vallë dikush (me bekimin e Perëndisë) lindka
për të djegur, për të kthyer çdo gjë në pluhur…14
shih Evropë e verbër si vriten fëmijët e tumë
parë një Srebrenicë-masakër u desh të bindesh
monument tmerri, si portë e turpit (ndoshta stargate)
të pasosh, të hysh në mijëvjeçarin e ri
madje dhe talleshin me gjeneralët e tu, Evropë
ke parë fort mirë ata, ke ndier në lëkurënjëjtë
pelegrinë të tempullit, dikur
prisnin frazat e bekimit, foshnje njësoj të padjallëzuar,
engjëj të kësaj bote, me gishtin e madh të thithur
me shkëlqimin e larë nga lot-kristali në sytëkërthizëlidhur
(mbase) nyjëzuar ngutazi
kromozom i vulosur për një foton drite
për një tik-tak të kohës së çalë ballkanike
tash të largët, të verbër, të humbur në errësirë
kushedi sa shekuj verbëri,
sa shekuj mugëtirë
me ftohtësi Karpatesh në bebzë, akull Siberie
të falur, të dhuruar, të huazuar, të vjedhur e të gjetur,
të blerë, të stërblerë, të shitur, të stërshitur
si robër djajsh

VII.
Evropë,
përtej oqeanit askush s’të fali kulaças seminollë, as apaçë
s’të fali kush një pëllëmbë
e pra, edhe në Ballkan tokat zotër kanë;
“e kujt është Ilirida” - u kollit një burrë në Prekaz
i vuri diellin verbërisë shekullore, si me lloz ndali për një çast
gjithçka ndali - vetë historinë tënde, Evropë
do të tretem, do shkrihem… nëse jam borxh e kam
e ti barbar pretendo të më zbrampsësh,
provo të bësh turpin e shekullit,
unë isha dhe jam - mbes gjithmonë i gjallë
eshtrat ilirikë fosilizohen në kristal
s’duhen shkenca as akademi për t’i parë
frymojnë frymën e të parëve, nderin e baballarëvea
nuk është ironike ti shtypës, thundërzi
gjakatar i un-it tim, ti shpirtzitankset e topat tu qysh në uzinat
“bekuar” nga misionarët spërkatur me hijeshi,
fort mirë besa, sa mrekulli
ndërsa grykëhollën time paskan “mallkuar”
sa të çuditshëm shërbëtorë perëndie, ata sojlinj!
Dhe shih muret e kullave - kanavac qëndrese
façadat e kësaj dite art i kulluar janë, barbar
e sheh pra - art i brushave të Diellit
mëngjesor, i kësaj përflakjeje
art i rilindjes, i qëndresës, i besës dhënë nënëlokes
për qumështin, për djepin, për ninulën… për tokën
ku kam lindur dhe do mbroj nderin të shuhem -
besë qe e njeh gjithë bota, gjithë kontinentet
anembanë të gjithë mbretërit, e ti barbar s’deshe
por do ta njohësh sot, të betohem në këtë ditëbardhë
të mëdhenj e të vegjël do i kesh si për t’u bindur
se ç’rrisin djepat shqiptarë;
ke parë çerdhe shqiponjash ndonjëherë, barbar?
Do i shohësh sot… ja Mic Sokolat
nëpër istikame gjithkah do i kesh, besëlidhur
mes këngësh, mes zjarresh, mes tytash
me dhëmbë plumbat t’i ndalin, flijohen
bëhen një me dheun, prapë i mprehtë
është, vigjëlim shqipesh është, frëngjive shekullore
në logje mejdani, në fushëbetejë kolona cep më cep Iliridës,
krenari arbërore – dhe dëgjo, ti vrasës karpatesh, dëgjo,
do kthehem në çelik sot, do shkrijë shkëmb
të të përpijë toka, të të dridhet nën këmbë
xhamadanin do bëjë parzmore titaniumi,
dhëmbët plumba argjendi, projektilë termosenzorë
ndoshta, të të ndjekin për majëtyte
të të ngulen në bebzë, as dhe një t’mos shkojë huç
vargonjtë do i këpus copë-copë njëherë e përgjithmonë!

VIII.
Eh, ju mjeranë,
ju vrastarë, si nuk e shihni fundin
në zezonën tuaj – të turpit mercenarë
në ballë me thika ravijëzuar reliktet e urrejtjes,
çdo bëni tash? Do hedhni puseve viktimat
në sytë e fëmijëve shashtisur (s’ka se si)
hijet e tmerrit nuk duken ndryshe, nuk shihen ndryshe
ata që masakrojnë pleq e fëmijë – krijesa të trishta
kërcejnë n'lumin e zi-katran, si alien-ë të Gigerit15
të çartur, sypëlcitur nga gjaku - humnerave
të gjejnë rrugët e ikjes; lemeri të dështuarish,
me nofkë o pa emër, tatuazh i mërdhezur
gjetur metropoleve, mjerim pijanecësh
skutave më të ndyera të Lindjes, gjer në Siberi
për t’varguar fallangat, legjionet e zeza,
hordhitë mizore – ja si hanë dhe misht' e vet
në emër (ndoshta) të mbijetimit kanibalistik
lloj-lloj njësitesh shfarosëse, “tigra” arkanoidë
beret’kuqë-komando… - për çfarë “dorë e zezë”
foshnjet t’i masakrosh, të luash crematoria?
Tash nuk ke kohë as bishtin të ulësh, ork i ndyer

gjaku në alkohol kumbullash kthyer
të kapërcesh kufomat e prishura prej kohësh,
hendeqeve, gropave - viktima të pafajshme, pleq, gra, fëmijë…
këputur me dorën tënde mpirë
gjilpërash narkotike, sterilizuar në flakët e nëntokes
të gjesh e të mbledhësh gjymtyrët tua tashpër
të fshehur pasionin apokaliptik
pas bishtit të atij që të solli, shtatë palë brirësh,
shtatë herë përdredhur;
të strukesh thellë bishë jazbinave më të errëta të ferrit,
si gjakpirës
të arrish në tokën tënde i ndyer, i dërguar,
i paguar për të ngordhur,
për t’u shuare, çuditërisht i gjallë
kthehesh!
IX. Për të tjerët,
të paemër legjionarë
koshmaret vazhdojnë të quhen koshmarë;
ditë-netët mbesin skëterrë
atje ndër strofka hijenash lebetitëse;
pluhuri shkundet nga fytyrat, uniformat
ndërsa gjaku, njollat e kuqe… nuk lahen lehtë,
asnjë ujë s’i pastron, sikur as mëkatet;
themelet e Tempullit i gërryen gjaku,
asnjë ngrehinë gënjeshtrash s’qëndron dot;
misionarët të groposur (verbëri urithësh)
me shputat e ndyera si të hijenave-totemë
gërvishtin luspat e pafajsisë së tyre,
zombi-statujat e zeza oborreve të turpit
duhet bërë ballë shigjetat e dritës,
shtizat e së vërtetës
tek ngulen palcës që mban lidhur të ligat e shekujve,
frymimin e plogshtë të gjallimit,
një milion shpifjesh ugurzeza,
në agonitë kullufiten në një fund nga një e vërtetë e vetme
- se kjo tokë e shkelur paska zot!


X.
Në këtë fundshekull të përgjakur,
në këtë prag-shekull të shpresës
Tempulli akoma ushqehetme mitet,
me gënjeshtrat, me përrallat dhe legjendat
ruan grahmën fisnike, frymën e vetstolisur me kurorën e gjembave
kurorë për kokën e zgjedhur me kokallë
në zemrën e tokës së rrallë – shpallur djep i shenjtë i kombit
djep zbukuruar me një milion emblema, relikte
dhe me (vetëm) një sekretnjë të vërtetë mykur në fshehje
errësirës së katakombeve, labirinteve
atje ku misionarët prapë përkëdhelin mjekrrat butësisht
luten, mishërohen, e trurët kriposen devotshëm
për të verbërit e mileniumit të ri!


APPENDIX
Lutja për Ballkanin!

O Zot i Gjithëfuqishëm! Ne të lutemi para fronit hyjnor të na mëshirosh për bëmat tona; mëshirë për shkatërrimin kaq të madh të jetës, për gjakun që është derdhur në Ballkan, fëmijët që kthehen në jetimë, nënat që humbasin të dashurit djem, djemtë që kanë humbur etrit e tyre, qytetet që janë shkatërruar, shumë zemra që janë mbytur në gjak, shumë lotë që janë derdhur dhe shumë shpirtëra që janë trazuar! O Zot! Ke mëshirë! Shuaj këtë frymim lufte, këtë flakë që gllabëron çdo gjë, këtë rrezik, këtë ngrysje-errësirë, nga faqja e tokës. Afro sëbashku këto zemra. Le të ndriçojë dielli i së vërtetës mbi të të gjithë. O Zot! Kjo botë është në errësirë. Na udhëzo, na prij drejt një shkëlqimi drite; horizontet janë të zymtë nga retë e luftës. Shpërndaj këto re të papërshkueshme për ne. Na fal shenjtërinë dhe qetësinë; zhduk këto grindje, ngatërresa; mbush dritë horizontin e jetës, kështu që dielli i besnikërisë së vërtetë të shëndris me rrezet e tij. Le të ndriçohen këto zemra të errëta, le të shohin këta sy të verbër, le këtyre veshëve të shurdhër t’iu falet dëgjimi. O Zot! Mundëso që drejtësia hyjnore të shfaqet në këtë botë. Përbashko këta njerëz në festën ndërkombëtare të paqes, që të mund ta gëzojnë jetën me një dashuri të thellë. Le të përqafohen gjithë popujt dhe besimet me frymën e mirësisë universale, dhe le të harrohet urrejtja. O Zot! Vendos këtë qeverisje të drejtë që të arrihet paqja, le të ruajë sipri nëse nuk arrihen pajtimet në Ballkan. Le të ndriçojë drita e dashurisë dhe flaka tutje t’mos njolloset. O Zot! I Gjithëfuqishmi, Ti Gjithëmëshiruesi…

Abdu'l-Baha - Publikuar në “The Christian Commonwealth” më 1 janar 1913, f.262-3
Përktheu: S. Guraziu
1, 2 – derë e pasme e një restoranti (saloon) në stilin e Perëndimit të Egër
3 – të paprekshmit: Dalitët, pjestarë të kastës më të ulët në shoqërinë indiane (Indi)4 – untouchables = të paprekshmit (Dalitët)
5 – Bhangi – personat në rangun më të ulët të Dalitëve që kryejnë punët më të “vështira”, të cilat punë konsiderohen të ulëta. Bhangit të ashtuquajtur “pastrues”, por ata në fakt kujdesen (shin) për nyjet sanitare publike (toaletë publik pa ujë dhe në kushte të rënda higjienike).
6 – karabahçe ~ (përafërsisht) = kopsht i zi, i errët
7 - Gandalf është një karakter fiktiv në veprat e zhanrit të fantazisë të J. R. R. Tolkien, ku ai shfaqet si një magjistar në “Hobbit” dhe në “The Lord of the Rings”, më vonë luan një rol të rëndësishëm në Luftën që përshkruhet në librat “War of the Rings”. J. R. R. Tolkien (John Ronald Reuel Tolkien) - Lindur: 3 janar1892, Bloemfontein, Afrikë e Jugut - Vdiq më 2 shtator 1973, në Bournemouth, Angli - Shkrimtar, akademik, filologjist - Magnum opus: The Lord of the Rings (Oxford Source: J. R. R. Tolkien: A Biography, by Humphrey Carpenter)
8, 9 – lloje kapelash ruse
10 - tomahawk – një lloj sopate që përdorej nga indianët autoktonë të Amerikës (përdorej edhe si armë lufte).
11 - bumerang - iu përshkruhet aborigjinëve të Australisë, objekt i drunjtë i lakuar, përdoret për shumçka; një lloj përdoret edhe si armë, nëse hedhet si duhet ai duke lëvizur në lakoren e vet të rrugëtimit, kthehet në pikën e nisjes.
12 – wigwam - një lloj kolibe në formë kupole që përdorej nga fiset gjysmë-nomade të indianëve të Amerikës
13 – toboggan – fjalë me prejardhje nga një fis autokton kanadez; sajë që përdoret nga fëmijët (si rekreacion) por edhe për tërheqje nga të rriturit14 – Autori aludon në vargjet e kriminelit të luftës, Radovan Karaxhiq
15 - H. R. Giger – piktor, skulptor, dizajner, arkitekt interieri, surrealist zviceran, ideator i formës jetësore të trishtë (fantazi tmerruese) në filmin e mirënjohur klasik të zhanrit fantastik “Alien”, për çka mori çmimin Oscar në vitin 1980. Në natyrën e veprave të tij si fundamentale merret Estetika Biomekanike, një dialekt ndërmjet njeriut dhe produkteve makinale, duke prezentuar një univers në vetvete, paralelisht tmerrues dhe sublim.

S. Guraziu, 1999
Ripunuar dhe përgatitur për konkursin për poezi e pikturë, “Me Agim Ramadanin, 2007”, prill 2007.
(Në këtë konkurs poema u cilësua dhe u shpërblye me vendin e parë, iu nda Çmimi i Parë nga juria e konkursit. Konkursi është mbajtur më 28-29 qershor 2007 në Cyrih të Zvicrës).

Pasthënie nga autori

Pas disa gjërave kontributive për revistën “Haemus” (poezi, humoreska ose ndonjë ese, që janë publikuar aty gjatë viteve), poema “Tempulli” është rishkruar dhe përpunuar me qëllim që të publikohet poaty, në "Haemus", në fillim të 2007-ës. Inspiracioni që të merrem rishtas me të më erdhi pasi kryeredaktori (dhe miku im… Ardiani) gjatë një bisede më pati treguar se në numrin vijues kishte në plan të përfshinte një bllok krijimesh kryesisht të autorëve kosovarë me temën për luftën çlirimtare… ose kështu diç përafërsisht, siç e kuptova atëherë! Nga ana tjetër (bashkëpunimi prej disa vitesh, respekti i ndërsjell dhe qasja vëllazërore me Ardianin tashmë kishin një frymë akademike të thjeshtësisë e të mirëkuptimit) disi sikur ndjeva se duhet ta ngjallja këtë poemë për numrin e ri të “Haemus”.
Prova e parë të bëjë diçka, dështoi. Nuk u ndava i kënaqur me rezultatin dhe mundin që ia kushtova, sepse unë i hyra punës, por siç rezultoi e doli në dukje, jo aq suksesshëm. Më pastaj, në një email ia shpreha Ardianit pakënaqësinë time me rezultatin përfundimtar. Ai nuk më tha gjë, mirëpo unë e dinja se ai s’do të komentonte rreth zhgënjimit… nga unë vetë për synimet e mia. Unë ia thashë atë që mendova për momentin, por kjo ishte më shumë si shprehje e keqardhjes sime se “plani për të kontribuar sadopak” në atë që ai kishte në plan për numrin e ri, më ra në ujë.
“Tempulli” si poemë me elemente më të ngjeshura ideore (ndoshta, pa e tepruar aspak, sa të një vepre komplete në vete), ishte e qartë se "kërkonte" më shumë. Apo ndoshta vetëm edhe pakëz më shumë…
Ca kohë më vonë, në prill të v. 2007, duke shpërndarë një ftesë (në kuadër të aktivitetit virtual të seguraweb-ars poetica) për pjesëmarrje në konkursin poetik "Agim Ramadani" në Cyrih, më shkrepi një mendim që t’i qasem edhe njëherë dhe ta përgatis për atë konkurs.
Pse jo, thashë. Ashtu dhe bëra.
Ajo më kryesorja… me çfarë nuk isha i kënaqur kishte të bënte me “mllefin” dhe frymën e rëndë që reflektonte, ose “energjinë negative pothuaj si elektricitet statik” përgjat gjithë shtyllës poetike, të cilën mund ta keqkuptonte lexuesi (gjëra që në letërsi duhet të jenë të minimalizuara, tekefundit, sa më shumë që të jetë mundur!!). Shkruar në kohën kur mllefi dhe ngarkesat psikologjike të luftës ishin evidente, poema kërkonte një zbutje në rrafshin emocional nga përspektiva autoriale, kërkonte një distancim më të madh (në shumë vende) në raport me ndjesinë subjektive. Mirëpo hetova se kjo nuk ishte edhe aq e lehtë të arrihej, ose jo tek ashtu, me ato çfarë vetë i kisha qullur e bërë brum dikur.
Për dallim, kësaj radhe unë dhe poema ia dolëm dhe gjetëm njëfarë kompromisi (them kompromis… sepse shikuar holl-e-holl, as ajo por as unë prapë, nuk ishim tamam 100% të kënaqur).
Pas shumë viteve pra të mbetjes e gjymtuar, jo e kryer, e kuptohet as e publikuar, ajo u cilësua dhe u plasua në vendin e parë, iu nda Çmimi i Parë në konkursin për poezi e pikturë, “Me Agim Ramadanin, 2007” (mbajtur më 28-29 qershor 2007 në Cyrih të Zvicrës). Këtij tributi, kryekëput personal poetik… për atë më madhështorën si sakrifikim i vetëdijshëm kolosësh, tribut për më të skajshmën që njeriu mund të ofrojë në altarin e lirisë, për aktin heroik të qëndresës së kryekomandantit legjendar Adem Jashari, për aktin heroik të gjithë familjes Jashari dhe gjithashtu si tribut personal për gjithë të tjerët dëshmorë të Epokës së Nderit, me mirënjohjen publike si “baladë fituese” nga juria profesionale e konkursit iu dha edhe një dimension tjetër.
Në këtë mënyrë nderohet edhe autori i saj, nëse ai është munduar që një zë i brendshëm sadopak të jehojë. Një eho për një vesh të vetëm shpesh mund të jetë edhe aluzion, ose nuk është e mjaftueshme. Është vetvetiu nderim dhe kënaqësi kur ndonjë eho aty-këtu e kapin edhe veshë të tjerë, shumçka përplotësohet kur një mesazh e kapin edhe zemrash të tjera… Ky tekefundit është edhe qëllimi kryesor i çdo krijimi artistik. Natyrisht se është nderim i madh, satisfaksion e çfarë të duash kur autorit i thuhet në njëfarë mënyre se ai zë “dëgjohet” qartë… dhe se ia vlenë të dëgjohet. Sepse sa i përket atij vetë në një krijim, ndoshta kaq mund të ofrojë një poet, asgjë më shumë. Ai do të ofrojë zërin e tij të ndërgjegjës dhe kumbimin e shpirtit… herë të flashkët e herë të fortë, herë-herë të ëmbël, si çokolatash ndjesie, herë-herë të dhimbshëm-ngashërues, shpeshherë aso të përmallshëm-nostalgjik, pastaj vajtues-elegjiak (si qaramanë të pandreqshëm që janë) etj. etj.
Mirëpo patjetër, zëri i poetit dhe kumti për liri githmonë do të jetë “zë pushke”, siç pata rastin të lexoj një lloj shprehje impresive të dikujt, për baladën. Patjetër. Ndonëse këtu s’duhet ngatërruar gjërat, nuk duhet absolutizuar “veglat a mjetet” si definim. Për të sqaruar çfarë desha të them do të referohem në vetëdijësinë mbi sakrifikimin e mundshëm të një dëshmori, të një luftëtari për liri (p.sh. në këtë rast, të Adem Jasharit) dhe në sakrificën e poetit si gjeneralitet. Armë e poetit mund të jetë edhe vetëm fjala, por edhe pushka e mirëfilltë, të dyja sëbashku. Shembulli më i mirë dhe më i freskët në historinë kosovare (shqiptare) është ai i poetit, Agim Ramadani. Nuk do lë anash në këtë qasje p.sh. as poetin Jusuf Gërvalla. Ky i fundit u këput dhe ra ndryshe, në tjetër kohë e në tjera rrethana por në zemrën e tij do ketë kumbuar ose do kumbonte herëdokur mesazhi i njëjtë transcendental si në vargjet e Agimit, “m’u shterrshin sytë nëse pushoj lirinë tënde me ëndërrue, mallkue qoftë gjaku im nëse m’vrasin pa luftue”, sepse poeti sakrifikohet i vetëdijshëm se ndjenja për ta bërë atë është ligj, duke ndjer sikurse është vetë frymëmarrja e tij. Thelbin e sakrificës (si kualifikues-madhështi transcendente) natyrisht, nuk e ka as ai vetë në dorë. Ato që i ka në dorë, ai do t’i kontrollojë për mrekulli; organizimin e realitetit ndjesor konceptualisht… do t’ndjekë ekskluzivisht vërtetësi, rregulla, parime, principe fundamentale, pastaj do t’i ndjekë shtigjet e trasuara enkas për të, të rënda a të vështira ai do t’ecë zbathur deri në gjakosje, do t’shkelë si i “çmendur” andej kah askush nuk shkelë duke provuar të shkojë atje ku askush s’ka qene më parë. Kur ai ndjen nuk i përzihet as vetë Zoti, në fakt ai është vetë zot i ndjesisë së vet.
Sigurisht, ai ka edhe shumëçka tjetër më “minore” në dorë dhe shpesh ato më qesharaket, që s’janë dhe aq-aq të “vështira”, do t’i rrëshqasin nga duart, mund dhe të thyhen madje, copë-copë. Sa i gjorë, mjeran dhe qesharak është nganjëherë, ndoshta deri në marrëzi, nëse bën kështu të thuhet!

Mirëpo sakrifica, djegia e poetit është ligj universal, madhështi transcendente morale, intelektuale, artistike por edhe fizike e metafizike. Kur ai është i aftë dhe ndjen të “armatoset” edhe ndryshe, në shërbim të drejtësisë-fundament… të luftës për lirinë e qenies, për lirinë e frymëmarrjes, le ta dijë çdo armik i botës se ka të bëjë me ushtarin më të armatosur të universit.
Anise poeti do kapë pushkë atëherë dhe vetëm atëherë kur ai ndjen se duhet bërë. Nëse ai ndjen, kjo dhe do të ndodhë, nuk i përzihet askush… Duhet cekur me këtë rast se poeti s’lejon ta manipulojnë e as nuk manipulon kurrë. Ai s’mund të jetë i manipuluar dhe prapë kurrë s’do të kthehet në manipulant. Për faktin e vetëm të thjeshtë: se është poet.
Pra, poeti është ai që do t’i kuptojë ndoshta më mirë se askush tjetër jo vetëm sakrificat e veta, por edhe të çdo qenie tjetër, ai kurrë s’gabon në këtë drejtim. Si mund të jetë e mundur ndonjë lajthitje e tillë, jo, shpirti i tij s’lejon kurrë as nuk pajtohet, poeti s’lejon të harrohet, të « minimalizohet » madhështia e një luftëtari të lirisë, sepse ai është vetë luftëtar i përjetshëm për arritjen e çdo lirie të mundshme, si koncept… që njeh njeriu, asaj shpirtërore por edhe çfarëdo tjetër që të jetë.
S. Guraziu, 5 korrik 2007, Arnhem – The Netherlands

No comments: