PARNASSOS

LASGUSH PORADECI

Poet albanez de talie europeană, gânditor, traducător născut la Pogradec, Albania, în anul 1899 şi decedat la Tirana în 1987. A studiat literatura la Bucureşti şi la Graz, Austria, unde şi-a susţinut doctoratul cu o lucrare privind opera poetică a lui Eminescu. A fost şi este cel mai apreciat liric albanez al secolului XX. Poet prin excelenţă, dincolo de orice compromis, Poradeci a lăsat moştenire volumele “Dansul aştrilor” (Constanţa, 1933) şi “Steaua inimii” (Constanţa, 1937).


Steaua
(Ylli)
Iese din suflet o stea
Sărmană, de unde vii?
Parcă sus pe deal ardea
Sau zbura înspre tării

Parcă se mistuie iar
Jos, în piept, printre himere
Parcă se pogoară - jar
Steaua vieţii ce nu piere

Stea şi dor, vă-ngemănaţi
Răpind inima-mi din ceaţă
Străluciţi şi iar plecaţi
Lângă cer şi lângă viaţă.


Adoarme lacul
(Dremit liqeri)

Sus, în pădurea cea de toamnă
Adoarme lacul nemărginit
Adâncurile parcă-ndeamnă
Un foc să ardă, aurit

Parcă s-a-nflăcărat izvorul
Şi a lucit plin de magie
Luceafărul oprindu-şi zborul
În taină şi iubire vie

Sub munţi se stinge ca un gând
Oraşul nostru efemer
Se aprind stelele pe rând
Întru frumos! Întru mister!

În clipa-aceasta de apus
Când ochii-mi beau ca din izvor
Pricep cum sufletul, de sus
Mi-e fermecat de un alt dor


Sfârşit de toamnă
(Mbarim vjeshte)


A zburat şi-ultimul stârc, cel măreţ şi plin de dor
Printre munţii cu zăpadă, a plecat devreme-n zor
Plecă greu, îngândurat, iar cu pliscul său prea tare
Noului stăpân de cuib, i-a bătut la poarta mare

Nu se mai zăreşte stârcul, cel al soartei încarnare
După brazdele săpate de copite, pluguri, care
Cârtiţa nu se aude, şoricelul cenuşiu,
A pierit şopârla neagră şi tot câmpul e pustiu

Îngheţat pământul zace fără glas sub boarea rece
Bate vântul mohorât, suferinţele întrece
Frigul creşte şi se zbate, dar prea veselă, micuţă
Printre garduri şi tufişuri ciripeşte-o vrăbiuţă!

Vai, ce har avut-a stârcul, nobil, suflet înălţat
Când păşea încet şi mândru, ca un mire încoronat!...
Însoţit tot timpul, dulce, de mireasa-i strălucită
Ce privea în sus, spre ceruri, calmă şi neprihănită.

PAUL VINICIUS
(Rumani)
Historia e një plage të freskët

Poet, dramaturg, prozator dhe eseist lindur më 24 janar 1953 në Krajovë, Rumani. Ka mbaruar Fakultetin e Mekanikës në Bukuresht në vitin 1982. Debuton po atë vit me një cikël poetik. Në vitin 1987 cenzura komuniste ndalon botimin e vëllimit E marta e kaltër, e mërkura e bardhë. Qysh nga viti 1990 punoi si gazetar, duke hequr dorë nga kariera politeknike. Libra të botuar: Rruga gjer në çmendinë dhe kthimi përgjysmë (poema, 1998), Eklipsi (poema, 1999), Studim burri (poema, 2003), Edhe ne kemi qenë në Amerikë (teatër, 2004), Një poemë për Joan Florën (poema, Red Pagoda Press, SUA, 2005), Kolonia Graffiti (teatër, 2005). I pranishëm në shumë antologjie dhe fjalorë letrarë, laureat i një sërë çmimesh me rëndësi. Është anëtar i Bashkimit të Shkrimtarëve të Rumanisë dhe anëtar themelues i Shoqatës së Gazetarëve Rumunë. Nga viti 2003 punon si redaktor në Shtëpinë Botuese të Muzeut të Letërsisë Rumune. E-mail: paulvinicius@yahoo.com


historia e një plage të freskët
e pra
kur kthehem unë në vendin
që të tjerët
rëndom
e quajnë nështëpi
nata ka rënë kaherë
dhe nis beteja me shkallët.
janë ca shkallë të koklavitura
spirale
motra me terrin
dhe alkoolin në venat e mia
e që tek bredhin sa andej këndej
më marramendin.
s’është aspak e lehtë të zbresësh
bashkë me shkallët
nga kati i shtatë në të pestin
vëlla me terrin
dhe me alkoolin në venat e mia
që enden
të dehura me gjak
sa andej këndej
nëpër trupin e vrimuar e pothuajse të huaj
si ndonjë fabrikë rreziqesh.
ndonëse s’është rasti
përfytyrimi im mbi parajsën
është një fushë e rrafshët
plot me tryeza
me karrike
pa kurrfarë shkallësh
dhe
aty-këtu
nga një pijetore.


pesëdhjetedy

tash njëzet a tridhjet vjet më parë
e merrja jetën në duar
dhe bam!
e përplasja përdhe –
e januk thyhej.
tani e mbaj me shumë
me shumë kujdes
si të jetë ndonjë nuse e brishtë
e ja
gjithë rrjedh rërë prej saj
oh
e madhe është fuqia jote
o zog
o shelg
o urith.


& të tjera femra shpupurisur nga jeta


e kështu themi gjithnjë:

edhe vetëm një femër

e mjaft!

vetëm se ajo femra

kërcen (hop!) mëkokëza

dhe bëhet shtatë-tetë-nëntë

femra

ndaj të ngrysurit

e atëbotë nata është bash e vonë

dhe më e dendur se e gdhira

e ç’të bësh? - s’mund të fundosesh.
e ndonëse shket drejt drekës

(dita e dytë tashmë)

femra e shtatë gjithë shprehet:

sot s’kemi ç’hamë tjetër

veç dashurisë

e kështu ndodh

atë hamë

atë djersijmë

njëherazi.
e pasi djersijmë e djersijmë

femra e shtatë është tashmë e teta

kurse e marta është e mërkurë gjithë ditën

e ç’viran të bëjmëse mbi këmbët e saj të pambaruara

s’shkruhet asgjë

veç: dashuri

dhe ti e lut femrën e nëntë

të mos

mos kërcejë mëkokëza.
prandaj edhe s’vdes

unë

prandaj

gjërat shkojnë rrokopujë

këtejpari

në këtë jetë.
vetëm tek nina e mbaj shpresën

vetëm ajo ka një vështrim aq të kthjellët

kur më sheh

(si urinë pëllumbi)

që mos zhdukem ndonjë ditë

krejt

brenda saj

sikur të gëlltiste ndonjë hapje

e me aq

mbaron e tëra!

ftohma.


një natë si ndonjë pikasoi rremë

e kapa sonte diellinduke zbritur nga shtrati im

këmbëzbathur.
kishte kurmin tënd – kurse unë

jo se s’kisha zemër

(se zemër kisha)

por në vend të seksit

kisha dy papuçe

me xhufka të kuqe.
e atëherë erdhi dimri

e atëherë erdh’ pranvera

e atëherë u kthye im vëlla

(marsiani)

nga botët e ngrohta

në trajtën e dy papuçeve

me xhufka

veçanërisht të kuqe.
atëhere më kaloi para sysh

ajo femra e kaltër

që ngjan me ty

saherë ngrihesh që brenda meje

me një lot sa hëna

duke rrëshqitur mbi fytyrë

tek zbret nga shtrati im

këmbëzbathur.


dhe qetësi


por ato duar që ta bënin lëkurën të rënkonte

dhe fjalët që ngrini folezë në pushin e veshëve

duke lënë përherë një hënë pesëmbëdhjeçe

në qiell

mbi ne

nuk ishin të miat –

ashtu siç as trupi yt

që dukej një përzgjatje

e frymëmarrjes sime të lumtur.
mes mjaltit të nepërkës

dhe spermës së stalakmiteve

do të kisha dashur të të jetoja.
ndoshta jam i kapitur

ose kam pirë vetëm me një gishtmë pak

(harresë)

porse

nganjëherë

kësisoj mbyllen udhët

që përshkon njëri në kurmin e tjetrit.
s’më mbetet veçse të të them

natën e mirë
në këtë jetë - prezervativ.


dashuria jonë – si një puntor i lodhur

që ka hyrë në grevë

me një sy të mavijosur

por dashuria jonë jo vetëm duket

po vërtet është tjetërgjë –o grua;
duket ajo si ndonjë puntor që ka hyrë në grevë

ndihmuar edhe nga një ndërprerje e rastësishme e dritave

por është në fakt

një muratore

së cilës i ka mbaruar llaçi e s’do ta pranojë.
E kur të bëja unë dashuri

(gojë më gojë)

fjalët më flatronin anës veshëve të tu

si ca satelitë të prishur

dalë graviteti
sot ende është hënë e plotë;

nesër-pasnesër do shpërthejë manushaqja

pastaj do marrosen bliret

duke na zvarrisur udhësh pa emër.

ja pse ende ia daltë marr frymë

sikur mos më dhimbte ajri

sikur titë ishe po ajo

e ngrohta dhe e perëndishmja

(e ngrohtë dhe e perëndishme)

që më ndehet nën kockën e ballit

dhe më pëshpërittë çmendem pak edhe unë.

qentë së afërmi


mbi mua do të pshurren qentë së afërmi

po me ty ç’pata

që të ndëshkova

kaq të re

të mësosh

sa lehtë

mund të mbulohesh

me një zemër

por sa vështirë

është o zot

ta gjesh atë zemër

s’të thashë.


shenja toke


e ashpër është pija

po as unë s’jam më i butë.
tani

as që di

nga erdhi kjo punë:

vallë të më ketë thënë babai

apo vetëm mendja ime

a ndonjë jehonë e saj

të ketë folur zëlartë:

“biro:

dëgjo këtu – dëgjomë:

mos i ha kurrën e kurrës

lekët e pijes” – fakt është

se kështu kam vepruar:

një ulli / 200 raki / një ulli / 200 raki.


tani – o më mposht ajo

o e mposht unë –

rrugë kthimi s’ka.
kur mbush 54 vjeç

s’ke si

ta pudrosësh

të shkuarën;

e as i mjekon dot dashuritë e hershme.
një rresht i gjatë dështimesh

të mblidhen mbi shpinë

e të shtyn

gjithë të shtyn

përpara

thua se po jepet falas bukë me lumturi
ballë teje:

një rrugicë gjithnjë e më e ngushtë

e më e ngushtë
pastaj toka

dhe graviteti

dhe planetet.
toka –

stacioni i ardhshëm.
toka –

si ndonjë femër nga vulgu

që më është përvjedhur

hajdutçe

në jatak

e s’më braktis

gjer në fund.


IOLANDA MALAMEN

Poete dhe prozatore e shquar, gazetare e kulturës dhe përkthyese lindur në vitin 1947, autore e vëllimeve Gjendje hyjnore, Udhëtim në natyrë, Tokë nën dëborë, Një gur i bardhë mbi një gur të zi, Lulja që ec, Engjëlli i zbritur në rrugë, Ngadhnjimi i dantellës, Islenda e dytë (poezi); Unë, mjeshtëria e xhelatit dhe mbretëresha e pikëlluar, Shtëpia Verdi, Filipi dhe Margarita, Letër Lavuazierit, Alisa në Botën e Krimit, Antoni dhe Kavabata (prozë). Ka botuar pesë vëllime bisedash me shkrimtarë rumunë e të huaj, laureate e Medaljes së Akademisë Femina për poezi në vitin 1999, e Çmimit APLER për gazetari kulturore (2006).

Dielli i hirtë

Dielli i marsit, gri, është tumori i mushkërisë së djathtë sëtim vëllai.

Një pluhur i bardhë, me erë të fortë ngrihet si një bash i vogëlnga frymëmarrja e tij

Shoh nga dritarja e sallonit një mi që kapërcen oborrine ndyrë të spitalit.
Kur isha fëmijë, i them mjekut teksa im vëlla fle në

shtratin prej metali kutullaç, kam shkruar një poezi për vdekjen.

Mjeku më hedh një vështrim prej qeni të trishtëm, ledhaton fletën e

vëzhgimeve te kryet e shtratit si të ishte lule

Në poezi im vëlla rrinte shtrirë mbi një dysheme të qelqtë dhe mbante

shtrënguar në gjoks lodrën e vet të dashur: një sëmundje e mistershme.

Pasi përshkruaja në fjalë të ndjera praninë e sëmundjes në trupine brishtë

Poezia mbyllej me një metaforë naive për vdekjen.
Zoti doktor, ju lutem t’i bëni derman lëngatës! Shihni, edhe mjekësia

ka ecur shumë në këta dyzet vjet, por metafora ime

s’u tund nga mushkëria e tij e djathtë...
Në sallonin me nr. 29, korridori djathtas, kati i dytë

dega e reanimacionit, dielli gri i marsit ende shpërthen nga gjoksi

i tim vëllai, duke mbushur dhomën me rreze të hirta.
Plaga e bisturisë u mbyll nga një tel me gjemba, por matanë saj

ndodhet një zbrazëti e kuqërremtë ku dua të hyj, të shoh dhe ta kuptoj.
Ku do ta ruajmë lëmshin e hirtë të mushkërisë sate? Do të bëjmë

një

piedestal? Do ta kyçim në një kasafortë?

Im vëlla s’ka lejë të flasë, por i lejohet ta lerë veten

Ta shohë gjithkush si një peisazh me një hijeshi të tejdukshme.
Do hapë sytë dhe do të kërkojë cigare

Trofetë e lëngatës do t’i kallen së shpejti, mes telit me gjemba

më thotë mjeku duke flatruar duart çuditshëm.
Rend drejt metrosë me telin gjembaç të vëllait mbështjellë si një

Gjerdan perlash rreth fytit. Një i panjohur ma shkul

Dhe zhduketnë terrin e Parkut të Rinisë.

Në qiell hëna i ngjan në klloçke të majme. Nuk ngopem së pari.

Mbijetesa


Pse e ke frymën të kuqe si gjakudhe më avitesh, korb,

aq shumë, sa çukit pa mëshirë

në zemrën time mbijetesë?

Të thashë unë: eja, korb-korbëzi

pikërisht tani kur gruri rrjedh me dallgë të mëndafshta

Pikërisht tani kur festoj tre rënie në mëkat

një kërcim të rrallë vdekjeprurës mbi tokë dhe një shpellë të artë?

Pikërisht tani, që jam dashuruar

Pas teshave të tejdukshme të mbretit si pas një burri me shpirt të zgjedhur?

Ç’të gjeti? S’ke paqe në qiell? U zgjua shtaza brenda teje?
Një të diele me shi kur flenë thellë

Motorrat prej plumbi

Ja tek të gjeta!

Ja tek të kërkova!
I sheh kthetrat e mia? M’i sheh sytë e bymyer nga dëshira?

Sheh vizatuar në qiell një hartë plot burgje?

Të gjitha këto më sollën tek ti...

më thotë korbi më gjysmë fryme.


Vizion mbi poezinë


Kur tehu i thikës fëshfërin ndër gishta si gjethja e verdheme

statuti im shoqëror të hyn mushkërish

tym që gugat nga drithmat

ndërsa lëkura e Kordobës tejzgjatet në pikla sa syri I pëllumbit,

duke veshur gotat me verëduke ndryshuar vizionin mbi poezinë.

Ç’mall i tmerrshëm në tingullin e gotave me verë!
E ruaj statutin shoqëror si tehun e thikësnuk e le të harbojë...
Ngrirë mbi një barrelë, tutur në hungërimën e detit si në një gëzof

ai është i sapolyer, i sapo-plagosur

njëheresh me kthimin e mortit nga udha.

Bërtas: Giovanni Paolo Magini pikturoi thjesht dështimin

dhe ca erëza të tjera estetike.
Ruaj statutin shoqëror duke shtrënguar tehun e thikës.

ION MUREŞAN

(Rumani)

Poema për poezinë

Poet dhe eseist lindur në vitin 1955 në Vultureni. Ka mbaruar Fakultetin e Histori-Filozofisë në Universitetin Babes-Bolyai të Kluzh-Napokës. Punoi për shtatë vjet si mësues në një zonë të thellë, ku njohu përvojën e vetmisë. Ka debutuar në vitin 1981 me vëllimin Libri i dimrit, pasuar nga Poema që s’mund të kuptohet. Është i pranishëm në Antologjinë e poetëve të rinj (1982), në Antologji e poezisë rumune nga fillimet deri sot (1998) dhe në Antologjia e brezit ‘80”. Mjaft kritikë e cilësojnë si poetin më të madh rumun të sotëm, një vetëdijë vazhdimisht e zgjuar, që sheh, gjatë ushtrimit të kthjelltisë së plotë, shfaqjen qesharake dhe të çvlerësuar të jetës.

Ninullë

Mua në gjumë më ngrinë duart,

sepse në gjumë është shumë ftohtë.

Më zgjuan e m’i prenë.
Fli, zogth i mamit, fli!

Mua në gjumë më ngrinë këmbët,

sepse në gjumë është shumë ftohtë.

Më zgjuan e m’i prenë.
Fli, zogth i mamit, fli!

Mua në gjumë më ngriu zemra,

sepse në gjumë është shumë ftohtë.

Më zgjuan e ma shkulën.
Fli, zogth i mamit, fli!

Tani jam i vdekur.

S’do fle më kurrë.
Fli, zogth i mamit, fli!


Poemë

Këtu tek ju qahet dhe pihet duhan mre-ku-llisht!

i thashë barmanit, se shpesh, tek tryeza buzë dritares

natën vonë kam psherëtirë

duke menduar se ti je larg, larg dashuria ime

e s’do të të shoh më kurrë.

Kurse kjo „fytyrë e vajosur si ndonjë dryn”

Gulçonte e hukiste mbi gotë që ta mbushte me avull:

"Zotni, do të ishim të nderuar të qanit tek ne

do të ishim të nderuar të pinit duhan! Dhe, që të qajmë sëbashku,

për nderin tuaj, po i heq vetes dy shpulla!

Për nderin tuaj po i fut vetes edhe një shpullë të tretë!

Gjithsesi, në kulturën rumune qahet tejmase

Sepse, me nder jush, jemi një popull qaramanësh!

”Dhe e vuri butë kokën e tij prej engjëllushi plak mes gotash –

hënë mes kodrash të dëboruara.

E pijetorja qe plot: tre-katër burra në një tryezë

Kërrusur si urithët mbi tavlla.

(Fytyra të shtrembuara nga dhimbjae të heshtura si në ëndërr).

Pastaj bujti mesnata, pastaj iku mesnata

dhe gungat nisën të dridhen, të ngrihen e të ulen,

sikur secili të kish nga një pulë deti nën tesha

me kthetrat ngulur mes brinjësh. Kurse barmani endej mes tryezash duke kënduar:

„Po unë si të të harroj, harroj, harrojkur puthja jote është kaq e ëmbël!”

Atëbotë pulat e detit nxorrën kokat nga jakat, si gjarpërinjtë,

flamuj me xhufka të kuqe pranë secilit vesh, flamuj të ndyrë, me mjekërza

dhe vajet kalonin si lypësa nga një tryezë tek tjetra:

"Glu-glu-glu, Maria, pse më le?

Glu-glu-glu, Maria, pse ma drodhe?

Glu-glu-glu, Maria, për ty mbajta burgun!

Glu-glu-glu, Maria, si t’ia bëj me pesë fëmijë?"

E çdo tryezë

qe si një shtëpi

me tre-katër qyngje që tymosin

e ne pinim me bërrylat mbi çatira.

Kurse nën tavan, duke kujisur

ventilatori na shpuplonte mushkëritë.

Lotë dhe hi mbi tavlla, ujë i zi.

E tek rrija me fytyrën nga muri

nisa të qeshja.

Dhe tregova lart me gisht dhe thashë:

„Mbaruan meremetimet! Mbaruan të gjitha meremetimet!

Dola në rrugë e kundrova qiellin:

Qielli ish si një kantier i braktisur ngutshëm nga ardhja e dimrit.


Poemë

O, të gjorët, të gjorët pijanecë

Si s’u thotë askush një fjalë të mirë!

Sidomos në të gdhirë kur enden duke u lëkundur pranë

muresh

E ndonjëherë bjenë më gjunjë e mbeten si ca gërma

Shkruar nga ndonjë shkollar i mangët.

Vetëm Zoti, në mirësinë e Tij të madhe, afron ndaj tyre një pijetore,

se për Zotin është e lehtë, si për një fëmijë

që shtyn me gisht një kuti shkrepsesh. E sapo

sosin në skaj të rrugës e pas qoshes

ku më parë s’kish asgjë, fap, si ndonjë lepur

u kërcen pijetorja përpara dhe ndal në vend.

Atëhere një dritëzë e përkorë iu shkëlqen sysh

dhe djersijnë rrufeshëm nga aq lumturi.


Gjer pasdite qyteti është i purpurt

Gjer pasdite tri herë bëhet vjeshtë, tri herë bëhet pranverë

Tri herë shkojnë e vijnë zogjtë shtegtarë nga viset e ngrohta

E ata flasin e flasin për jetën. Për jetën

Ashtu, në përgjithësi, gjer edhe pijanecët e rinj shprehen

me një përgjegjësi të ngrohtë

e nëse iu merret goja e iu trashet gjuha

s’ndodh për shkak të ideve tmerrisht të thella që kanë

por ngaqë të frymëzuar nga rinia

arrijnë të thonë gjëra vërtet prekëse.

Mirpo Zoti, në mirësinë e Tij të madhe, s’ndalet këtu.

Menjëherë hap me gisht një vrimë në murin e Parajsës

Dhe i fton pijanecët të shohin.

E ndonëse dridhjet nuk i lenë të shohin veçse një arnë bari

s’është pak për vdekatarët.

Derisa ngrihet njëri dhe e prish muhabetin. E thotë:

“Së shpejti, së shpejti vjen mbrëmja

atëhere do çlodhemi e do kemi paqe shumë!”

Ngrihen njëri pas tjetrit nga tryezat

fshijnë buzët e njoma me shami

dhe iu vjen shumë, shumë turp.


Poema për poezinë


Gjithë jetën kam mbledhur lecka që të bëj një dordolec

Kujtoj ditët kur, fshehur nën shtrat, përsosja veprën

kujtoj turmën e këpucëve të vjetra ku mbështesja kokën nganjëherë

kur më kaplonte gjumie tani që është gati

natë për natë fik dritën dhe mjafton

të dyshoj se mund të jetë atjee nis të ulërij nga tmerri.


Nga dritarja


Nëse ndonjëherë do të mbërrijmë në Qytet

do të shohësh edhe ti si hapen kanatet

e si gratë hedhin në rrugë krahë engjëjsh mbetur

nga darkosja.


Ftohtë


Në kufijtë e kujtesës është aq ftohtë saqë

po të plagosej një mjellmë

në plagë një plak mund të banonte

Në kufijtë e kujtesës është aq ftohtë saqë

vetëm fqinjët rrijnë zhytur gjer në brez

në miell druri e këndojnë

vetëm fqinjët – si ca flakë gjelbëroshe.

No comments: