VASILE ANDRU: Jetë dhe shenjë / Viață și semn

PËRPARËSIA E KARAKTERIT NDAJ IDEVE. A ka, vallë, individë me një kulturë të epërme dhe me një karakter të ulët? Pra, a është e mundur një pavarësi e pjesshme ndërmjet kulturës dhe karakterit? Gjërat mund të jenë si më poshtë: Njohuritë që nuk kanë pasur një ndikim të thellë shndërrues nuk quhen kulturë, por informacion. Kurse informacioni është tjetër gjë në krahasim me kulturën. Ështe ana e saj sasiore, është premisa e saj, është trampolina e saj, është varri i saj.

EKIZSTON NJË ‚GJUHË E LASHTË DHE E MENÇUR’? Eminesku na zgjon edhe sot mendime me këtë pyetje. Një kritik na përgjigjet me jo: nuk ekziston ‚një gjuhë e lashtë dhe e mençur’, përveçse në paraqitjet utopike të poetëve’.
Kam pyetur veten se si mund të ishte... Gjuhën e lashtë nuk e njohim, natyrisht, veçse përmes shkrimit. Kurse shkrimi ishte ai vetë, - dhe duhet të jetë edhe tani, - një bast me mençurinë.
Një tjetër vëzhgim. Hasim sintagma latine, dy-tri fjalë; sot na duhet të përdorim fjali të tëra dhe shtjellime ligjërimtare, që t’i përkthejmë. Latinishtja ishte më sintetike. Vallë, ‚nyja’ e fjalëve të lashta vuan tani nga një shpërthim dhe një zgjerim?!
Dendësia e së folmes, tepria e realitetit që përkapet, arrihet përmes ripërqëndrimit gjuhësor.

PLEQ NË NJË KULTURË TË RE. Një kritik amerikan thoshte se një kulturë e plakur interesohet në mënyrë obsesive për qëllimin dhe jo për hijeshinë e rrugës drejt mbërritjes. Kur të preokupon rruga e përshkuar, domethënë se je ende i ri...

[Pjesë nga libri „Jetë dhe shenjë” (Viață și semn),
Sh. B. Herald, Bukuresht, 2005]

No comments: