Tompa Gábor: Njerëz që mund të shihen në pasqyrë / Oameni care se pot privi în oglindă

(regjisor teatri, Rumani) 

Jo, nuk më interesojnë këto demagogji populiste që thonë se publiku duhet shërbyer. Nuk është e vërtetë. Publiku duhet shërbyer në restorant, në bordell. Jo në letërsi, jo në art. Arti, po nuk pasqyroi, me mjetet e veta të veçanta, realitetin, dhe po nuk u përpoq të shtrojë pyetje të rëndësishme për ekzistencën njerëzore, po nuk ishte një mjet edukimi jo vetëm drejt kulturës së epërme, por edhe drejt njerzillëkut, e humb kuptimin. Kultura nuk duhet marrë si një mjet edukimi i masave. Kjo është fatkeqësia. Kjo vjen nga fryma e turmës dhe të gjithë diktatorët spekulojnë bash me frymën e turmës. Është e vërtetë se teatri ka një ndikim magjik mbi një grup njerëzish, mbi një sallë... Po sa mund të zgjerohemi? Në stadiume? Teatri nuk është një mjet agjitacioni masiv. Është tjetërgjë. Sigurisht që disa regjisorë të rëndësishëm të këtij shekulli kanë synuar pjesëmarrjen, afrimin, kanë dashur të kthehen në ritual, Brook-u, Andrei Șerban-i, Artaud-i, Grotowski. Por Grotowski u bë i rëndësishëm dhe e pamundur të shmangej pavarësisht se nuk besoj që pjesët e tij i panë më shumë se 10.000 vetë. Ai ka vënë në skenë për 35-40 vetë! Nuk e mohoj as karakterin ndonjëherë elitist të teatrit. Jam i bindur se një pjesë e mirë teatri u kumton diçka të gjitha niveleve të spektatorëve, por qëllimi i saj është të ngjizë njerëz të pjekur, shtetas të lirë, për të cilët kemi shumë nevojë dhe të cilët mund të marrin vendime vetjake, mund të shihen në pasqyrë dhe mund të ndeshen me qënien e vet.


Nu, nu mă interesează aceste demagorii populiste care spun că publicul trebuie deservit. Nu este adevărat. Publicul trebuie deservit la restaurant, la bordel. Nu în literatură, nu în artă. Arta, dacă nu oglindește, cu mijloacele sale specifice, realitatea și nu încearcă să pună întrebări importante despre existența umană, dacă nu este un mijloc de educare nu numai către înalta cultură, dar și educare spre omenie, dacă nu contribuie la maturizarea individului, și nu a masei, atunci își pierde sensul. Cultura nu trebuie luată ca un mijloc de educare a masei. Asta e nenorocirea. Asta se trage din spiritul de turmă și toți dictatorii speculează numai spiritul de turmă. Este adevărat că teatrul are un efect magic asupra unui grup de oameni, asupa unei sălii… Dar cât putem extinde? Stadioane? Teatrul nu este un mijloc de agitație în masă. Este altceva. Sigur că regizorii importanți ai acestui secol au căutat participarea, apropierea, au vrut să se reîntoarcă la ritual, Brook, Andrei Șerban, Artaud, Grotowski. Dar Grotowski a devenit important și imposibil de neluat în seamă, chiar dacă nu cred că au fost mai mult de 10.000 de oameni în total care au văzut spectacolele lui. A jucat pentru 35-40 de oameni! Eu nu neg nici caracterul uneori elitist al teatrului. Sunt convins că un spectacol de teatru bun comunică ceva tuturor nivelurilor de sectatori, dar menirea lui este să formeze oameni maturi, cetățeni liberi de care avem multă nevoie, care pot lua decizii proprii, care pot să se privească în oglindă, care pot să se confrunte cu propria ființă.

(Fragment din volumul „Conversație în șase acte cu Tompa Gábor” de Florica Ichim,
Fundația Culturală „Camil Petrescu”, Revista „Teatrul Azi” , București, 2003)

No comments: