Jeta dhe rrethinat... / Viaţa şi periferiile...

Dështimi ynë në përjetimin e thellësive të jetës sonë na zgjon dëshirën dhe etjen për t’u ngjitur pas rrethinave të saj. Nuk ngopemi me lëndë.
Nuk marrim frymë, por tymosim. Nuk shijojmë, por hamë. Nuk shohim, por vështrojmë. Nu dashurohemi, por shthurremi. Nuk dëgjojmë, por heshtim me shpërfillje. Nuk hedhim valle, por përdredhim trupin. Nuk lutemi, por nxjerrim fjalë. Nuk punojmë, por robtohemi. Nuk martohemi, por nënshkruajmë ca kontrata. Nuk gëzojmë, por bëjmë gallatë. Nuk duam, por socializojmë. Nuk pendohemi, por ‘shprehemi’. Nuk guxojmë, por gjykojmë.
Flasim për Zotin, por nuk i përjetojmë gjërat e perëndishme.
E megjithatë, atje ku thua se të gjitrha çojnë në shkatërrim, se e ke humbur jetën, vjen një çast, një shkëndijë, një rreze përunjësie dhe ndjeshmërie, dhe zemra jote nis së rrahë sërish.

Iulia Enkelana: Poveste din ceară (scurt-metraj)

PERSONAJELE

LINA
O fată de treisprezece ani, slabă, de înălţime medie, cu părul lung, negru şi ochi de culoare închisă. Haine simple: pantaloni negri, cămaşă de blugi. Privire tristă şi îngândurată. Pasionată de desen.

SCULPTORUL ÎN CEARĂ
Tatăl Linei. Aproximativ patruzeci şi cinci de ani. Are părul dens, şaten închis şi ciufuluit, este ştirb şi poartă ochelari mari, rotunzi, cu sticlă groasă, care îi fac ochii să pară foarte mai mari. Îmbrăcat în salopete şi haine lejere. Înfăţişare comică.

CROITOREASA
Mama Linei. Aproximativ patruzeci de ani. Înaltă, zveltă, cu ochi verzi şi păr blond-cenuşiu. Poartă haine în culori deschise. Are chipul blând şi cald.

GAȘCA GĂLĂGIOASĂ
Tineri populari în comunitate, îmbrăcaţi după ultima modă, evident foarte preocupaţi de aspectul lor. Râd tot timpul şi fac gălăgie. Temele lor de discuţii sunt, în general, bârfele. Au o părere deosebit de bună despre ei înşişi.

CELE DOUĂ FETE DIN GRUP
O fată – înaltă, cu părul lung şi blond şi ochi albaştri. Nu foarte slabă. Machiaj roz şi cu prea mult rimel. Tricou roz pe care scrie „Luv is luv no matter wutt” şi pantaloni albi.
Cealaltă fată – foarte slabă, cu breton şi păr lung şi drept, tuns în scări. Ochi verzi. Machiaj negru strident şi buze vişinii. Cămaşă în carouri şi blugi strâmţi. Căciulă gri pe care scrie „Fuck society”.


Scris cu alb pe fond negru:
Lina era o fată cu multă imaginaţie, dar fără prieteni.

Nichita Stănescu: Poesis

Un presentiment


Nu ninge când e foarte frig,
Nu plouă când e foarte cald.
Nu vin cuvintele, când te naşti
Nu vine anul nou, când mori.
Nu pentru vedere este lumina
Nu pentru mit sunt zeii!
Nu pentru timp sunt stelele
Nu pentru Nu este Nu!
Nu vii niciodată când mi-e foarte dor de tine
Nu mori niciodată
când te urăsc de moarte.

Luan Starova: Libra / Cărți - fragment

Scriitor de expresie macedoneană și albaneză, diplomat, profesor și academician născut la 14 august 1941, autor al Sagăi Balcanice (Cărțile tatălui, Vremea caprelor, Muzeul ateismului ș.a.) tradusă în numeroase limbi străine și apreciate la superlativ.


Libra

Çdo libër i ri ngjallte gëzim të madh në shpirtin e babait.
Megjithëse ishim një familje e madhe, jetonim në një shtëpi të vogël. Çdo pëllëmbë e shtëpisë, edhe ashtu e tejngarkuar me praninë tonë, ishte e mbushur me sende të ndryshme. S’kishte kënd ku, sikur të vihej qoftë edhe një libër, të mos prishej rendi me të cilin ishim mësuar vite me radhë.
Kështu, mund ta merrni me mend se sa të drejtë kishte nëna të mërzitej për çdo libër të ri që blinte babai, në radhë të parë pse ishim shumë ngushtë në shtëpi, e pastaj edhe për shkak të zvogëlimit të buxhetit familjar. Mirëpo, nëna, si një vitore e vërtetë e vatrës familjare, gjithmonë zbulonte ndonjë vend për librat e rinj, qoftë edhe jashtë bibliotekës dëng të babait. Kështu, ajo bëhej edhe bibliotekare e padukshme e librave të babait. Dhe kur babai kërkonte ndonjë libër, për të cilin s’ishte i sigurt në e kishte, nëna do të kjujtohej se për cilin ishte fjala dhe ashtu qetë-qetë do ta nxirrte nga ndonjë skutë e sajuar në mur dhe, si pa u vënë re, do ta linte mbi tryezën e punës të babait, i cili, ashtu i përhumbur, i sodiste raftet e bibliotekës në kërkim të librit që i duhej, po me kujdes e ruante edhe mendimin që duhej ta formësonte. 
Kur kjo qetësi prishej prej hapërimeve të lehta të nënës që largohej, hapërime që si pëshpëritje lajmëronin se libri ishte gjetur, atëherë babai përmendej.

Mariklena Niço: "fli dhe zgjohu derisa të lindesh / dormi şi trezeşte-te până te vei naşte..."

Një vend për të vdekur, një vend për të lindur


Vijë kumbimet e një toke që s’është prej dheu
gjithëherë e mundshme, e pambërritshme
Shenjat për atje rrinë brenda në lëkurë
e s’ke mësuar të zhvishesh.
Të ndjell një pamje e harruar në zemër
nisesh pa sy e pa trup
nisesh e frymë s’merr
si të jesh i vendosur për vdekjen para jetës
Rrugës mbledh sy mërgimtarësh të tjerë
sikur të mund t’i hapje të gjithë
dritë do të bëhej.

Gjurmë / Urme

Gjuhë të lashta – letërsi të reja


Letërsia shqipe hyn në një grup të vogël e të zgjedhur, me letërsi të reja që vijnë nga gjuhë të lashta dhe që bartin në themele një thesar epiko-lirik të pazakontë, shprehur e përkryer gojarisht, - falë përmasës ritualistike të Kujtesës, - nga disa brezni. Shkrimtarët shqiptarë të viteve '20-'30, veçmas Kuteli, Poradeci, Koliqi, Fishta, Noli dhe Migjeni morën tema dhe struktura metaforike nga ai thesar dhe u përpoqën t’i vendosnin si gurë themeli në letërsinë e shkruar, e cila s’mund të përfshihej në korin e letërsive perëndimore pa shlyer ‚haraçin‘ e rimarrjeve apo të kopjimeve të stërholluara. Për fat të mirë, veçanësia e gjuhës shqipe, si edhe sot, u mësoi se lashtësia e një gjuhe nuk pranon gjithçka, pavarësisht nga vlera e diçkaje në një gjuhë apo letërsi të madhe. Çdo gjuhe i takon një truall (realitet), të cilin s’mund ta njohë, ta punojë e ta mbrojë me mjete të huaja. Për këtë arsye, edhe përkthimet e perlave të shqipes në gjuhë të tjera kërkojnë dhunti gati të së njëjtës përmasë. Kur shkrova se ‚shqipja ua pakëson mundësitë e përkthimit në gjuhë të tjera pikërisht autorëve që e shkruajnë më mirë‘, pati zëra që e përqeshën, apo e keqkuptuan këtë bindje. Në fakt, shqipja është një gjuhë që, përmes pasurisë dhe së papërsëritshmes, mban ‚peng’ bijtë që e shkruajnë më mirë. Sa më mirë ta shkruash, aq më peng mbetesh në kohë e hapësirë, gjer edhe vetëm nga paaftësia e bashkëfolëseve për të të lexuar, si dhe e përkthyesve për ta njohur me themel shpirtin e gjuhës sate[1].

Floresha Dado: Ce s-a spus despre istoria literaturii noastre... (Ç’është thënë për historinë e letërsisë sonë?)

Profesoară de literatura, membră plină și directoare a Secției de Științe Sociologice Albanologic în cadrul Academiei de Științe a Albaniei, autoarea unor studii de anvergură în domeniul istoriei și teoriei literaturii. Fragmentul este preluat din monografia științifică ”Sfide Teoretice ale Istoriografie Literare” (Sfida Teorike të Historiografisë Letrare), Tirana 2009.

 

În timp ce străduințele de a alcătui texte ale istoriei literaturii albaneze le întâlnim la sfârșitul secolului XIX, gândirea critică asupra realizărilor și problemelor istoriografiei noastre a rămas căldicică. Cu puține excepții (în anii '30), istoriile literaturii, după anul 1945, nu s-au supus dezbaterilor profesionale. În vreun caz separat, observațiile erau scurte și prea schematice. Deși în anul 1941 Arshi Pipa afirmase că ”Ne lipsește o critică literară sistematică. Până acum niciun demers serios nu s-a făcut în jurul literaturii Albaneze. Tot rezultatul rămâne în vreo carte ciungă a vreunui profesor și în câteva foi tipărite în grabă pentru nevoi școlaricești”, nu au existat judecăți științifice despre textele scrise în decursul vremii. Două erau, după părerea noastră, cauzele lipsei acestei dezbateri:
1. Criteriile definite de către conducătorii politici ai științei albaneze nu creau un spațiu prilenic judecății de valoare, sau de dezbateri asupra problematicii istoriei literaturii. Cu toate încercările istoricilor vremii, ”științăria” textelor era controlată și prejudiciată;
2. Pregătirea profesională limitată la nivelurile teoriei schematice sovietice, nu putea deschide dispute cu caracter științific, care ar fi putut schimba și pune în mișcare aspecte esențiale ale istoriografiei noastre literare. Schema conceptării structurii acesteia, a metodei de interpretare, inclusiv criteriul periodizării, erau aproape statice.

Artan Minarolli: Zhurmat

(tregim)*

Papritur ishte bërë me shtëpi të re. Arriti më në fund ta shesë apartamentin e vogël në qendër të qytetit dhe të sajojë një tjetër në periferi. Ishte i kënaqur, shumë i kënaqur, që e kishte braktisur atë të vjetrën dhe kishte hyrë në një të re. Kishte shpëtuar nga ai vend i mallkuar… Trafiku i rrugës kryesore ishte bërë aq zhurmëmadh, saqë ai kishte filluar të shqetësohej e më pas të vuante shumë gjatë natës. Jo vetëm që nuk e zinte gjumi, por dhe irritohej, gulçonte e mbushej me djersë nga ato zhurma që vinin nga të gjitha llojet e makinave, pikërisht poshtë dritares së tij, e sidomos nga ata të mallkuar autobuzë të mëdhenj që niseshin në mes të natës dhe shpërdaheshin në të gjitha drejtimet: Greqi, Kosovë, Kroaci, e vërdallë nëpër botë. Po të niseshin të gjithë në një orë, nuk do të ishte fare shqetësim, do të ishte vetëm një çast dhe më pas ai do të shpëtonte e do të rehatohej. Ai mund të qetësohej dhe, i përhumbur në gjysmë-gjumin e tij, të përballonte kalimin e veturave të vogla që nuk arrinin t’ia shkatërronin cipën e hollë të respektit që kishte për qytetërimin. Ai mund të bënte disa përpjekje të vogla dhe ta fitonte betejën me zhurmat e parëndësishme kur, në gjëndje jermi, mund ta kalonte natën me përshtypjen se kishte fjetur. Por nuk ishte kështu; autobuzët niseshin në orare të ndryshme. Ai duhej të përballonte gjithë natën nisjet e njëpasnjëshme të të gjitha linjave. Ai i kishte mësuar përmëndësh oraret dhe drejtimet e autobuzëve. I numëronte ato me radhë. Në fillim dëgjonte bisedat me zë të lartë të pasagjerëve kur fillonin të ndaheshin me ata që i përcillnin. Në këtë çast mendonte pothuajse gjithnjë se pse duhej të ndaheshin me aq zhurmë. Pse putheshin e bërtisnin aq shumë? Edhe diçka tjetër; i bënte shumë përshtypje se sa shumë dëgjoheshin ato zhurma në këtë orë të natës. Kishte mbajtur vesh gjatë ditës të njëjtën situatë në ca vende të tjera të qytetit. Ishte tamam si nata me ditën. Dukej tamam sikur nata e heshtur kishte vënë altoparlante shumë të mëdhej që përhapnin zhurmat nga të katër anët.

Khalil Xhibran: "Profeti"

Përktheu Viktor BAKILLARI


TITULLI NË GJUHËN FRËNGE “LE PROPHÈTE”
AUTORI: KHALIL GIBRAN (HALIL XHIBRANI)
SHQIPËROI: VIKTOR Z. BAKILLARI (viktorbakillari@yahoo.com)
REDAKTOI: Prof. Dr. NONDA VARFI
ISBN: 99943-628-5-2

Al - Mustafai, i zgjedhuri nga Zoti, i adhuruari, agimi i jetës së vet, kishte pritur plot 12 vjet në qytetin e Orfalezës kthimin e anijes, e cila do ta binte sërish në ishullin e lindjes.
Dhe ja, viti i dymbëdhjetë, në ditën e shtatë të shtatorit teksa i ngjitej një kodre që ngrihej matanë bedenave të qytetit, hodhi vështrimin në drejtim të detit, pa anijen që përparonte bashkë me një mjegull të lehtë.
Kanatat e zemrës iu hapën plotësisht dhe gëzimi i tij fluturoi tutje mbi dallgët. Atëherë mbylli sytë dhe në qetësinë e shpirtit u kroth në lutje.

Por, ndërsa zbriste kodrën, një trishtim i ri e kaploi dhe tha me vete: Po si t’ia bëj që të nisem i qetë dhe jo i brengosur? Jo, nuk mund të largohem nga ky qytet pa një brengë në zemër.
Të gjata qenë ditët e hidhura që kalova nën strehën e bedenave të tij, të gjata netët e vetmisë; e kush do të ndahej nga dhimbja dhe nga vetmia pa brengë?
Të shumta janë parcelat e shpirtit që shpërndava nëpër këto rrugë; të shumtë fëmijët e dëshirës sime që ecin këmbëzbathur nëpër këto kodra, e pra nuk mundem të shkëputem dot pa një barrë, pa një mundim.
Nuk është një petk që e heq sot, është një lëkurë që duhet ta zhvas me duart e mia.
Nuk është një mendim që po braktis, është një zemër e zbutur nga uria dhe etja.

Adonis: Parathënie për "Profeti"-n e Khalil Xhibranit



1
Xhibran Halil Xhibrani, duke iu drejtuar poetëve tradicionalë, shpalos artin e vet poetik në këtë mënyrë:

Ju që fqinjëroni me të kaluarën, dijeni se ne priremi drejt një dite, agimi i së cilës është i qëndisur nga e fshehta.
Ju jeni në kërkim të kujtimit dhe të spektreve të tij,
Ndërsa ne kërkojmë spektrin e shpresës.
Ju keni përshkuar tokën dhe skajet e saj,
Ndërsa ne kalojmë një hapësirë për të hyrë te një tjetër.

Agim Baçi: Stili i të shkruarit dhe “stili i të lexuarit”

Në kuptimin klasik, Stili në letërsi nënkupton mënyrën personale të të shkruarit. “Stili është vetë autori”, shprehej studiuesi francez Buffo, duke dhënë ndoshta edhe definicionin më klasik të stilit. Për Gëten, vepra kishte stil kur arrinte një harmoni origjinale, përmbyllëse, të papërsëritshme të vetën. Poeti Leopardi, thoshte se stili është ajo forcë që quhet origjinalitet. Për Floberin stili është një mënyrë për t’i dhënë formë veprës në mënyrë origjinale. Ndërsa për Marsel Prustin stili kthehet në një lloj zgjuarsie, që veçon shkrimtarin nga autorët e tjerë.
Kritiku Luixhi Parejson, në librin e tij “Vërejtje për stilin” shkruante se të flasësh për stilin do të thotë të flasësh se si është shkruar vepra. Ndërkaq, duke iu referuar zbërthimit të veprës përmes stilit, siç sugjeron Parejson, studiuesi Umberto Eko arrin në përfundimin se, “një semiotikë e arteve nuk është gjë tjetër veçse një vënie në dukje e makinacioneve të stilit dhe se semiotika përfaqëson formën më të lartë të stilitikës dhe modelin e çdo kritike arti”.

„S'më duhen lëvdata, as pare të thata Për vargjet që thurra me lotët e mi”


Ardian Vehbiu: Táni me zemër të madhe

Sa më erdhi lajmi i largët për humbjen e të shtrenjtit Tan Minarolli, m’u desh të kapesha me çdo kusht pas një fjale, një fraze, një mendimi të tillë që ta mbështillte të tërin, ashtu siç e njihja dhe e kujtoja unë.
Dhe m’u bë sikur ia dëgjova Tanit zërin prej baritoni, që më tha kështu:
I am large. I contain multitudes.
Me fjalët e Walt Whitman-it. Kështu e kam njohur, kështu do ta mbaj mend – si njeriun që mbante brenda vetes të përqafuar krejt Tiranën; si Njeriun, me shkronjë të madhe.
Pat botuar një vëllim me tregime, “Kufoma e një telefoni”, para shumë vjetësh, të cilin zakonisht ia përmendin pas filmave që ka drejtuar; por unë atë vëllim do t’ua këshilloja të gjithë atyre që dëshirojnë të përjetojnë humanizmin e Tanit.
Interesimin e tij për njeriun e rrugës, hallexhiun, njeriun e munduar, atë që nuk ka bërë dot emër; që e kanë shkelur dhe pështyrë; njeriun e çuditshëm, të tejdukshëm e të pastrehë në qytetin e rrokaqiejve të suksesit.
Tanin e donin shumë – e ndalnin në rrugë, e përqafonin, i besonin dhimbjet dhe sekretet. Një usta i vjetër, Xha Dhimitri; marangozi të cilin e patëm pajtuar dikur për të na ndrequr një tavolinë ping-pongu, më pat thënë: “Është sheqerli.”

Elinda Marku: Gur / Piatră

Gur

U bana me u martu, e me u martu nuk ndigjoja. Gjithmonë kam pasë frikë nga martesa. Gjithmonë ka pasë frike martesa prej meje. Kështu m'u desh me e lan shpinë, pleqtë, fshatin. Shkova në kryeqytet. Tuj e ditë se kam për të perfundu me m'lëçit ose për t'çmendun, ose për kurvë.
Normal, qysh ndryshe mund të lëçitej një femën 25 vjeçe që e len shpinë e fshatin, përveçse kur e len me shku ke burri? Ama Gurin tim e mora me vete. Sa herë atje në kryeqytet më merrte malli me shku në fshat e s'mundesha, merrsha Gurin dhe e fusja në shtrat. Dhe sa herë nuk mundesha me e duru mallin për fshatin e pleqtë, i lutesha ndonjanit për kolegve të punës me ardh me mue e me u shtir sikur po vjen me m'feju. Boll me arrit me i rrejt pleqtë, me i knaq pleqtë se edhe unë tash po fejohem.
Kryeqyteti – punë pa krye. Po bahej përditë e ma i huej. Madje kishim fillu me i thirr një emer t'huj. Si biçim "metropoli". Të gjitha rrugët e shtigjet për me u t'huj prej atij vendi gjindeshin sidomos në kryeqytet. Un me "fat", si përherë, me del me e gjetë njanën prej rrugëve, njanin prej shtigjeve që të t'huj, e ika. Ika ma larg se mund t'më kish shku mendja ime, e cila, deri atëherë, bridhte tana qoshet e metropolet e botës, por pa mua. Një dite më mori mendja me vete, e mbasi u bamë të dyja bashkë shkume nga sytë kambët. Në fakt, ishim katër kur ikëm. Ikëm të katërt. Unë e dashnori, mendja e Guri. Atje-këtu në "ikje" jemi shumu.
Kishte dashtë Zoti, shumoheshin edhe të ikurit…

"Lindur në provincë, kujtesa e qytetit bri detit – detarët dhe njerëzit e brendatokës..." – Bisedë me shkrimtarin Arian Leka

Kafe “Detari”, ku uleshin njerëzit e detit, rishfaqt si në ëndërr, nuk është më, por durrsakët e vjetër, por edhe ata që e mbajnë mend në fëmijërinë e tyre, shohin se si në një tavolinë rrinë kapitenët e në një tjetër detarët e rinj. Mandej, e gjithë kujtesa e magjishme e një qyteti bri detit shpërfaqet në rrëfime ku ta ka ënda të futesh edhe vetë.

Fatmira Nikolli: Është botuar në Serbi, libri juaj i eseve “Dolap”. Si ka nisur shkrimi i këtij libri?

Arian Leka: Ka filluar para 10 vitesh, në vitin 2005. U ftova në një festival të esesë, “Esej Dani” në Pula, Kroaci, ku paraqita esenë, “Lindur në Provincë”, pjesë e këtij libri. Ky tekst bëri përshtypje të mirë dhe nga versioni i shkurtuar me të cilin u paraqita, ofrova për botim versionin e plotë. Kjo ese, tanimë e zgjeruar në formatin e një libri, është përkthyer dhe botuar në gjermanisht, polonisht, serbisht, anglisht, kroatisht dhe në gjuhën malazeze.

Mariklena Niço: Diafragma e heshtjes (Diafragma tăcerii)

Mariklena Niҫo u lind në Korҫë më 24 korrik 1978. E kaloi fëmijërinë në një kohë të ҫuditshme, kur asgjë nuk thirrej me emrin e vet dhe gjërat më të rëndësishme thuheshin me sy, buzëkafshuar. (Një tipar që ende ruhet nga gratë në këtë zonë për të thënë të pathënat). Adoleshenca përkoi me vitet kur në Shqipëri të gjithë e zgjidhën gjuhën e lidhur prej dekadash dhe sikur u zbrazën prej Kutisë së Pandorës historitë më të pabesueshme. Shkrimi i poezisë përkon me këtë periudhë. Në vitin 2000 përfundoi studimet universitare në degën gjuhë-letërsi pranë Fakultetit Histori-Filologji në Universitetin e Tiranës. Botoi përmbledhjen e parë poetike, “Pylli i Muzave”, në vitin 2007 (Ombra GVG). Ka botuar disa cikle poetike në revistat letrare: “Mehr Licht”, „MM„, „Haemus” etj. Pjesë nga krijimtaria e saj janë përfshirë në Antologjinë me poetë dhe mendimtarë ballkanas, “My last million”, botuar në gjuhën rumune, 2014. Është e pranishme, gjithashtu, në Antologjinë e poezisë dhe prozës së re shqiptare, botuar në gjuhën kroate nga libraria Booksa në Zagreb, 2014. Ka në sirtar një përmbledhje poetike ende të pabotuar. Aktualisht jeton dhe shkruan në Prishtinë. 

***

Disa vende në kujtesë
i shuan fryma.
Triumf i erës
mbi myshkun e shkëmbin.

Bogdan-Alexandru Stănescu: Poezi/i

Poet, eseist, studjues i letërsisë dhe botues rumun,
lindur në vitin 1979, autor i disa librave poetikë dhe studimorë.



Shtëpia e dhimbjes
(Casa durerii)

Mirseardhët në shtëpinë e dhimbjes!
Këtu strukemi pranë mureve
Dhëmbët ngulen në murin prej gëlqereje
shtesa e kalçiumit – e paçmueshme
Këtu nuk prekim, gjithçka bëhet me pëshpëritje, rëniet tona
janë të ëmbla porsi
Lartimi në qiej
Nderohemi, ashtu siç luani nderon drekën
duhemi, ashtu si bubuzhelët duan acidin borik
Mir-se-erdhët! Kemi nevojë për shikues
përndryshe ç’duhen kaq fjalë të zgjedhura?

Ilirjan Zhupa: „dar ce este dincolo de dor... / po ç’është përtej mallit...”

Përtej…

Përtej jetës është vdekja: - Po ç’është përtej vdekjes?
Përtej dashurisë është urrejtja: - Po ç’është përtej urrejtjes?
Përtej dritës është errësira: - Po ç’është përtej errësirës?
Përtej së keqes është e mira: - Po ç’është përtej së mirës?
Përtej fajit është falja: - Po ç’është përtej faljes?
Përtej heshtjes është fjala: - Po ç’është përtej fjalës?
Përtej shpirtit është syri: - Po ç’është përtej syrit?
Përtej zjarrit është hiri: - Po ç’është përtej hirit?
Përtej ëngjëllit është djalli: - Po ç’është përtej djallit?
Përtej harresës është malli: - Po ç’është përtej mallit?

Përtej meje je ti: - Po ç’është përtej teje.

Dincolo...

Dincolo de viaţă e moartea: - Dar ce-i dincolo de moarte?
Dincolo de dragoste e ura: - Dar ce-i dincolo de ură?
Dincolo de lumină e bezna: - Dar ce-i dincolo de beznă?
Dincolo de rău e binele: - Dar ce-i dincolo de bine?
Diuncolo de vină e iertarea: - Dar ce-i dincolo de iertare?
Dincolo de tăcere e cuvântul: - Dar ce-i dincolo de cuvânt?
Dincolo de suflet e ochiul: - Dar ce-i dincolo de ochi?
Dincolo de foc e cenuşa: - Dar ce-i dincolo de cenuşă?
Dincolo de înger e ăla: - Dar ce-i dincolo de ăla?
Dincolo de uitare e dorul: - Dar ce-i dincolo de dor?

Dincolo de mine eşti tu: - Dar ce-i dincolo de tine.



În română: A.-Ch. Kuciuk ©

Shpend Topollaj: Këngëtarja e pafat (Cântăreaţa nenorocoasă)

Kujtimit të Jorgjie Velos

Ndofta pak e mbajnë mend Jorgjien sot. Atë mexosopranon e bukur me atë zërin e rrallë. Dhe patjetër që akoma më të pakët janë ata që e dinë fatin e saj dhe mënyrën tragjike se si vdiq. Pas mbarimit të Liceut në Tiranë, Jorgjies i doli bursa për të vazhduar studimet e larta në Konservatorin e Bukureshtit. Ajo e priti me shumë gëzim këtë. Rumania seç kishte një histori të ngjashme me atë të Shqipërisë. Sidomos pushtimet romake dhe ato turke i afronin shumë këto dy vende. Ne kishim Skënderbeun, një hero që i bashkoi princët shqiptarë, dhe rumunët një shekull e gjysmë pas tij nxorën Mihai Trimin, që bashkoi tri principatat, duke mbetur kështu si simbol kombëtar për atë popull. Bukureshti, buzë lumit Dëmbovica, degë e Danubit, që ishte bërë kryeqytet qysh nga viti 1659 (nën sundimin e princit Gheorghe Ghica / Gjika), me ndërtimet, kishat mesjetare dhe njerëzit e shquar të shkencës dhe kulturës, ishte një qytet i madh dhe plot gjallëri.

Lasgush Poradeci: Steaua

Pseudonimul literar al lui Llazar Gusho, poet, gânditor, traducător, născut la Pogradec, Albania, în anul 1899 şi decedat la Tirana în 1987. A studiat literatura la Bucureşti şi la Graz, Austria, unde şi-a susţinut doctoratul cu o lucrare despre opera poetică a lui Eminescu. A fost cel mai apreciat liric albanez al secolului XX. Poet prin excelenţă, Poradeci a lăsat moştenire volumele “Dansul stelelor” (prima ediţie: Constanţa, 1933) şi “Steaua inimii” (prima ediţie: Constanţa, 1937).

 

Steaua

(Ylli)


Iese din suflet o stea
Sărmană, de unde vii?
Parcă sus pe deal ardea
Sau zbura înspre tării

Parcă se mistuie iar
Jos, în piept, printre himere
Parcă se pogoară – jar
Steaua vieţii ce nu piere

Stea şi dor, vă-ngemănaţi
Răpind inima-mi din ceaţă
Străluciţi şi iar plecaţi
Lângă cer şi lângă viaţă.

Selecţie şi traducere: A.-Ch. Kuciuk ©

Ndre Mjeda: Leul

Poet, lingvist, traducător și preot catolic (1866-1937), a studiat în Spania, Polonia, Croația și Italia. Doctor în filosofie și teologie. Opera lui principală rămâne “Juvenilia” (Viena, 1917), culegere de poezii și poeme romantice și neoclasice. Este unul dintre cei mai buni mânuitori ai limbii albaneze. A scris în dialectul ghegh.

 

Leul

(Luani)


Venea leul din război
Casa şi-o visa în drum
Dar în locul ei găsi
Doar ruine, foc şi scrum

Stă, se uită şi nu plânge
De regrete e sătul
Cuvântând, inima-şi frânge:
“Am puterea, mi-e destul…”


Selecţie şi traducere: A.-Ch. Kuciuk ©