Gabriela Melinescu: Terr prej drite jam

p o e z i 

Eseiste, poete, prozatore e shprehjes rumune, franceze dhe suedeze (Bukuresht, 16 gusht 1942- Stockholm, 15 tetor 2024). Pas mbarimit të Fakultetit të Filologjisë në Universitetin e Bukureshtit, punoi në revistat e njohura Femeia (Gruaja) dhe Luceafărul (Ylli i Dritës). Njihet si frymëzuesja e mjaft poezive të Nicita Stănescu-t (1933-1983), me të cilin pati një lidhje kohëgjatë dashurie. U vendos në Suedi në vitin 1975, pas martesës me botuesin belg René Coeckelberghs. Deri në atë vit shkroi e botoi vëllimet Ceremoni dimri, Qënie abstrakte, Brenda Ligjit, Një sëmundje me prejardhje hyjnore, Betim varfërie, nderi e nënshtrimi, Mërmëritja e botës, Kundër të dashurit, si dhe dy libra në prozë. Pas vitit 1989, botoi rumanisht Ditar suedez në disa vëllime – vegimtar jo vetëm për jetën letrare europiane, por edhe për shumëgjuhësinë e shkrimtarëve, përkushtimin, vuajtjet krijuese. Në gjuhën suedeze, në të cilën filloi të shkruajë pak kohë pas mërgimit, shkroi e botoi librat: Dera e ndaluar, Zoti pjellor, Babai i gënjeshtrës, Fëmijët e durimit, Ujqit ngjiten në qiell, Mbretëresha e rrugës, Njeriu-zog, Dritë drejt dritës, Ndërrimi i pendëve, Në shtëpi në një vend të huaj, Nëna si Zot, Mbi shpinën e zogut të artë etj. Përktheu rumanisht vepra nga Emanuel Swedenborg, August Strindberg, Stig Dagerman, Gunnar Ekelöf, Kjell Espmark, Brigitta Trotzig dhe Goran Sonnevi. Krijimtaria e Gabriela Melinescu-t është vlerësuar me disa çmime letrare të rëndësishme.

 

Ende është natë

(Încă e noapte)

 

Ende është natë dhe mendoj në terr

për ditën e parë të botës

Në fillim ishte drita

dhe drita ishte errësirë

e ngrohta qe e ftohtë

dhe e ftohta absolute qe e ngrohtë.

Terri u bë lëndor

kapur në trajta të çuditshme

Këta dy sy të rritur në kokë

ndjejnë atë që ndjen Toka

kur mbi të rritet gjelbërimi.

Terr drite jam

dhe mbi kodrat e kurmit tim

lindet mëngjesi.

Ardian-Christian Kyçyku: Dështimi si modus vivendi në Ballkan

Pasqyra e lëndës: 1. Mallkimi me e pa “thonjëza”, 2. Shkrimi – mes lumturisë së njeriut dhe asaj të shpirtit, 3. Gjuha dhe Bekimi sipas së tashmes, 4. Shtëpia dhe Baraspesha (në shumës e në njëjës)

 

“Në dimrin e vitit 2019, në Bukuresht ndodhi diçka që duhet të bindë se Fundi i Botës, ai I Panjohuri, mund të vijë pikërisht siç nuk e pret dot askush (pavarësisht sa fjalë ka në gjuhë). Sepse secili prej nesh e harton Fundin e Botës në bazë të ëndrrave të paplotësuara. Një shi i zakonshëm dimëror u shndërrua befas në akull, mbështolli gjer edhe degëzat më të holla, fijet e mbrame të barit, kangjellat, çatitë, muret, madje edhe, - poetikisht, por aspak rastësisht: kutitë e mëshirës dhe të postës. Në vetëm pak orë, pemët nisën të thyheshin, ngaqë akulli tkurrej dhe pesha e gjithçkaje nuk qe parashikuar të duronte aq ujë të ngrirë e aq ngrohtësi të shpenzuar për ngricë. U shembën shumë çati e mure, plasën trungje, shtatore, shishe, gurë, fjalë të urta. Vërtet mbeteshe pa gojë para një befasie të atillë, e cila, po të shkruhej si poezi, do të tingëllonte të paktën e pabesueshme. Ishte një metaforë gati e njësuar me atë që njeriu i sotëm po i përgatit vetes duke kërkuar me çdo çmim një jetë më të mirë, pa marrë parasysh se një jetë më e mirë (jo më e bukur) nënkupton një vetmim më të madh. I zhveshur nga çdo pushtet, si ajo foshnja që vjen në botë pa asgjë dhe që po aq e varfër kthehet në(n) tokë, gjatë orëve aq të bukura e të frikshme të ngrirjes, u duk sikur gjithë ç'mund të na falte kjo jetë ishte poezia mes së cilës u gjendëm dhe së cilës nuk mund t’i shtohej, hiqej, apo korrigjohej (apo korrigjuhej) asgjë. Një poezi që ishte varg pas vargu Fundi i Botës, por më i lehtë e pakrahasimisht më i bukur nga ç’e kishim përfytyruar. Poezi, të cilën njeriu, as me arritjet marramendëse të teknologjisë e as me forcën e pafundme për të ndrequr a prishur, nuk e vinte dot në fjalë. Madje as nuk e kopjonte dot pikërisht ngaqë nuk ishte autori”. 

 

Mallkimi me e pa “thonjëza”  

Mes një libri ende të pabotuar dhe një tjetri të saponisur, qënia e shkrimtarit ballkanas sheh, kushedi për të satën herë, gjëra që ia hapin syrin gjer në skaje ku ky kërcënon të mos lerë vend për trurin (si tek strucat), por sidomos për gjëndrën e metaforave. Dikur e kam quajtur Ballkanin “Fuçi Metaforash”^[1], duke pasur parasysh letërsinë e jashtëzakonshme që shkruhet në këtë hapësirë, por sidomos dhuntinë e ngjarjeve të mbrapshta për t’u shndërruar në art. Një art i shlyer me çmim gjaku e dhembjesh pa fund, aq sa nganjëherë duket sikur, nëse çmimi ulet sadopak, arti zhduket.

Hiqmet Meçaj: Baladă pentru pantoful care n-a mers

 

Poet, prozator, eseist şi gânditor albanez, născut la 2 mai 1944, la Vlora (oraş pe malul albanez al Mării Ionice), autor al volumelor: „Pornirea”, „Zile de primăvară”, „Pământ neadormit” „La voi eu bat”, „Sinuciderea lumânărilor”, „Păpuşile pădurii”, „Memorie inventată”, „Spre Nicăieri”, „Puţintelul”. Hiqmet Meçaj este inclus în nenumărate antologii şi manuale şcolare şi aparţine curentului literar microlumism, întemeiat şi lansat de el. Trăieşte la Vlora.

 

Nu se ştie de ce buldogul şi-a băgat mutra în acel dulap mare, a prins în dinţi pantoful stâng, tocmai când acesta, împreună cu pantoful drept, se rugau, ca în fiecare zi, să poată ieşi afară, să fie purtaţi şi să calce pe străzile lumii, sub ploaie sau sub soare, asta n-ar avea nicio importanţă, numai să fi simţit bucuria mersului, fiindcă de ani de zile stăteau închişi, în întunericul acelui dulap. Buldogul însă, l-a prins doar pe unul dintre pantofi, pe cel stâng, l-a scos de acolo după ce şi-a înfipt dinţii mari în pielea frumoasă şi cusută cu fineţe, a ieşit în balcon şi, după ce a urzit câteva jocuri periculoase, muşcându-l şi aruncându-l, împingându-l cu labele şi cu mutra, pantoful stâng a simţit cum zboară în aer, cum face nişte sărituri riscante, care i s-au părut totuşi frumoase, a fost trântit de două-trei ori pe cimentul dur, a sărit şi s-a ascuns într-un mic tufiş.

Ardiana Salihu: Facit

 

Prezență discretă, pe măsura unui talent ieșit din comun, Ardiana Salihu (născută la Priștina și stabilită la Graz) scrie o proză neconvențională – în albaneză și germană – propunând o combinație stranie între distopic și realitate imediată, sarcasm și duioșie învăluită, amestecând într-un mod cât se poate de firesc, sau cel puțin greu de combătut, paradigme și stiluri, calambururi și metafore insolite, trezind în imaginația cititorului instruit sentimente și structuri pe care cotidianul încearcă să le adoarmă.

Miercuri... tremur, mă freamăt... simt suflul adunat de-a lungul săptămânii, simt cum mi se umplu ochii și nu doar ochii. O neliniște incontrolabilă îmi acaparează toată ființa. Mă predau dulcelor închipuiri: în curând mi-o voi face din nou! M-am hotărât să mi-o fac o dată pe săptămână. De ce nu, mă amuză și mă copleșește puterea acestei închipuiri pe care multă vreme mi-o strânsesem undeva în mine ca pe un tabu sacru și, nu rareori o bănuisem a fi o tainică lăcomie, o activitate păstrată numai pentru curajoșii aleși. Accept că gândul de a ți-o face m-a zguduit sălbatic mai ales de la pandemie încoace. Nu-i de mirare: oamenii trebuie să se ocupe de ceva în aceste vremuri grele. Fie și cu chestiuni ce duc sau se transformă în fixații. Oriunde mă aflu și oriunde merg mă urmărește umbra acestui gând. De pildă, văd oameni și mă-ntreb: Oare și-o fi făcut-o? Sau: i-o fi făcut-o civena? Unde, când pentru ultima oară? (Și nu mă sfiesc, nici nu mă simt prost, cum mi se întâmplă, vorba vine, în acele clipe inexplicabile când urmăresc politicieni sau vedete prin media și nu mă pot concentra deloc în ceea ce spun, fiindcă tot timpul îmi imaginez făcându-și-o). Mă calmează poate oarecum și adevărul că în această perioadă ”facerea” a devenit un trend acceptat pretutindeni și se practică fără ezitare în moduri și țări diferite: să ți-o faci când alții te văd; să ți-o faci când alții așteaptă în spatele ușii, să ți-o facă cineva cu mâna lui și alții să privească, așteptând în fața sau în spatele ușii; ba chiar una dintre numeroasele teorii ale conspirației, răsărite masiv în astfel de vremuri, pretindea că în diferite companii sau instituții erau organizate orgii de tip făți-o / fă-i-o, unde cohorte de oameni, în răstimpuri programate cu grijă, într-un chin de admiratori sectanți, așteptau la coadă plini de speranță și răbdare. Altfel spus, multe se întâmplau și nimeni nu mai simțea că ar fi ceva neobișnuit să ți-o faci sau să i-o faci altuia în public. Dimpotrivă, fiecare se simțea cumva provocat, dar și împlinit în felul său.

Zamir Kokonozi: Reconceptualizing Film Studies: An Interdisciplinary Framework for Higher Education

Abstract

In an age where visual storytelling dominates as a primary mode of communication, it is critical that film education evolves to equip students with more than just technical skills. It must also foster genuine creative vision. Within the context of film studies, incorporating critical analysis and interpretive skills drawn from both the humanities and literary disciplines, becomes essential. This integration nurtures a new generation of specialists in a field that, while still underdeveloped in many respects, continues to play a vital role in contemporary society. This paper examines innovative approaches to curriculum design in film education, highlighting project-based learning, the productive role of creative constraints, visual literacy, and reflective practice. Building on recent research and contemporary pedagogical frameworks including STEAM integration and theories of visual cognition, it argues that film instruction should transcend the mechanical acquisition of technique to foster students’ capacity to interpret, analyze, and create within the cinematic medium. Through the study of student-produced film projects and hands-on training adapted to emerging media, the research demonstrates that creativity and critical engagement are most effectively nurtured when film is approached as a process of personal inquiry and self-expression, rather than solely as a technical craft. The paper concludes with practical recommendations for educators seeking to design film curricula that address the creative and cultural needs of the present. 

Arian Leka: Misiune de salvare (Mision shpëtimi)

(l. 1966, AL)

... am auzit vocea care mi-a vorbit. ”Du-te sus” mi-a spus ”că nu mă simt bine”. Doar atâta îmi aduc aminte. –

din amintirile unui supraviețuitor

 

Pa mal au ajuns animalele, nu noi.

Un crocodil. O puma. Un rinocer.

Un rechin. Un cal. Un elefant.

Chiar și un câine prelung

Căruia nu-i venise încă vremea.

 

Au navigat peste hainele noastre.

 

Animalele, brodate pe haine de firmă

Cumpărate prin tejghele de haine third hand

Se țineau tare, cu copite și gheare de bumbacul umed

Produs prin țări sărace, ca patria noastră

Unde oameni înecați în sudoarem ca noi

Își cos ochii cu ața.

 

Le-am văzut cum taie printre valuri

Și-au părăsit bluzele, cum sunt părăsite bărcile imediat ajunse la mal

Ca să aducă vestea că marea ne dăduse o nouă naționalitate

Că trupurile noastre nu mai ieșeu prin nisipuri

Că guguștiucii pot fi legați la gât în amurg

Când se pogoară peste coșuri de nave

Înșirate să devină rugină

Cu care, după topit, devin iar nave grele de emigranți

Noi, fii de emigranți care

În orele târzii vor umbla peste marea aceasta

Călcată de tălpi

Arată adânc de picioarele noastre.

În română de A.-Ch. Kuciuk

Méhes Károly: E fshehtë dimërore

 

(Téli titok / Taină hibernală)

 

(l. 1965, HU)

Dëbora ka një tingull fort të largët

e megjithatë të mprehtë prej klarinete

Ai tingëllon nga shpina e kodrave

të zbardhura përgjatë shinave

hyn në pyll ku jo vetëm gjethet

e thara por edhe dëbora mbulon qysh tani

gjithë ç’ish në beharin e shkuar

kafshë të përmbysura pa jetë shiringa

plastiku dhe ja edhe maska

 

po kush e ka h/artuar këtë muzikë

nëse muzika është tingull-psherëtimë-dëborë

ndërprerë nga ndonjë rënkim dege

dhe nga thëllimi që bën të vetën

Pun’e tij… Gjithçka veç gjallon

me një ngadalësi që shkon shpejt

me një vështrim të gjatë hedhur drejt largësive

dhe me qetësinë që shpërbëhet në tinguj

klarinete gjatë shëtitjes së janarit

Duhet të bësh lëvizje të marrësh ajër

Të kesh shumë durim të presësh

Por më shpesh duhet të presësh

Kjo është e fshehta e një jete të gjatë

Traducere de Kocsis Francisko

Në shqip: A.-Ch. Kyçyku

Paul Vinicius: historia e një plage të freskët

(l. 1953, Rumani)

e pra
kur kthehem unë në vendin
që të tjerët
rëndom
e quajnë nështëpi
nata ka rënë kaherë
dhe nis beteja me shkallët.
janë ca shkallë të koklavitura
spirale
motra me terrin
dhe alkoolin në venat e mia
e që tek bredhin sa andej-këndej
më marramendin.

s’është aspak e lehtë të zbresësh
bashkë me shkallët
nga kati i shtatë në të pestin
vëlla me terrin
dhe me alkoolin në venat e mia
që enden
të dehura me gjak
sa andej këndej
nëpër trupin e vrimuar e pothuajse të huaj
si ndonjë fabrikë rreziqesh.

ndonëse s’është rasti
përfytyrimi im mbi parajsën
është një fushë e rrafshët
plot me tryeza
me karrike
pa kurrfarë shkallësh
dhe
aty-këtu
nga një pijetore.

Shqipëroi A.-Ch. Kyçyku

Paul Vinicius në Librarium Haemus

Elena Vlădăreanu: krisja e tretë e kujtimit

(l. 1981, Rumani)

qysh tani do të nisin
të pluskojë mamaja dhe shtëpitë përreth
fabrika e çimentos në skaj të qytetit
po trokita në mur
muri tingëllon si bosh
mishi im i mavijosur nga e ftohta
gajasem e ngrirë më këmbë
duke u çmeritur mes çarjes së murit
të shoh në cep të udhës anësore
mbuluar kokekëmbë
me një tis të hollë çimentoje
tek tërheq pas vetes një tufë
ushtarësh teneqeje
nderon me dorën te kapela
pastaj ngrihesh në ajër
si një flluskë sapuni

Shqipëroi A.-Ch. Kyçyku

Elena Vlădăreanu në Librarium Haemus

Ardian-Christian Kyçyku: Me vete / Scriind singur

 

[Prozë e thyer]

Tim eti, Kopi Kyçykut

(1943-2024)

 

Shtëpiza për qirinj – po ai vit

Kur më qëndruan pranë

vetëm Zoti dhe muzika

 

Udhëtimi i tim eti

Zgjati sa kalimi

I një qiriri

Nga tryeza për „të gjallë”

Tek tryeza e „të fjeturve”.

 

Pët disa grima u enda symbyllur

Me qiririn në dorë, si lutje,

mes dy botësh.

Zgjidhe vetë ku dëshiron të digjesh, i thashë pa zë

 

M'u kujtua këshilla e shitësit plak të qirinjve:

Mos ndizni qirinj të mëdhenj pranë të vegjëlve, zotni, ju lutem,

Se i djegin në brinjë dhe i përkulin,

i gjunjëzojnë... para se ta përmbushin flijimin...

dhe ua çojnë dëm dritën e papërdorur

 

Më erdhi rëndë të dilja:

Nuk qan burri në këtë moshë.

Zita Izsó: Poezi/i

 

(l. 1986, HU)

 

Identitet

(Azonosság)

 

Në strehim

të ardhurit nga vende të ndryshme

përpiqeshin ngathtësisht të ngushëlloheshin.

Pastaj u qetësuan

kuptuan se s’duhej të duheshin

se mjafton të ngrenë që përdhe

dy gurë me përmasa gati të njëjta,

e kur udhët e tyre do të ndahen

e asnjëri s’do mbajë mend emrin e tjetrit,

do të dinë se diku dikush ka

një gur të ngjashëm, me të cilin, sado dhimbje të ketë shkaktuar,

s’ka shkatërruar asgjë,

s’ka thyer ndonjë xham,

nuk i ka folur gurit, nuk e ka mbështjellë,

e s’ka coptuar me të kokat e atyre

që ulërinin dhunshëm,

gur të cilin thjesht e mban,

siç e mbajnë të tjerët.

dhe për çdo ditë që kalon ia ndjen peshën gjithnjë e më pak.

Péter Rácz: Gjithmonë (Întotdeauna)

 (l. 1948, HU)

Gjithmonë duhet ta nisësh nga e para

Sikur të ishte hera e parë.

Por as të nisesh s’ia del dot

Për sa kohë s’harron gjithçka:

Fletët e tua të shkruara e të pashkruarat dhe stilografin

Ato që shkrove dje rregullat e drejtshkrimit

Gabimet e shtypit a-b-cë-në dë-e-fë-në

Dhe nënën dhe fëmijët

Fëmininë jetën mbarë metodat e tua

Këngët vrullin paragrafin e kaluar

Lutjen vullnetin bukurinë

Të djeshmen drekën seksin

Dhuntitë e tua këmbën që të dhemb

Jetët e të tjerëve shndërrimet

Çastin besimin dhe dëshpërimin

Varfërinë dhe pasurinë gëzimin e kthesës

Gjithë ç’do gjithë ç’ke qenë

E ç’mund të jesh hapësirën kozmike

Plehërat gumëzhimën dhe qetësinë

Shkretinë tënde shijet erërat

Ajrin ç’është e ftohtë larg

Lehtë apo fort vështirë me një fjalë gjithçka –

Atëhere do të mund të shkruash ngadalëz fjalën e parë

Pas një çasti fjalën e dytë

E ashtu me radhë gjithë të tjerat.

 

Traducere din maghiară de George Volceanov

În albaneză de A.-Ch. Kuciuk

 

Ukë Zenel Buçpapaj: Ochii Mei (Sytë E Mi)

  

Ukë Zenel Buçpapaj (n. 1958) este un binecunoscut și larg apreciat poet, traducător și profesor universitar albanez, autor a numeroase volume de poezii, traduceri mai ales din poezia anglofonă, eseuri, studii științifice.

 

1.

 

Ochii mei caută lumină dincolo de tezaurul beznei

Proprii, lumină spre a se elibera de prafuri

Toate scenele durerilor trecute, prezente, viitoare

Și, amestecându-le, descoperă runiele iubirii umane.

Iată unde-s, scârțâie sub gheață, respiră,

Se gândesc doar la frunzele lor căzute de-a lungul unei ierni nesfârșite.

 

2.

 

Ochii mei mulg spetele spre a vindeca rănile zilei

Care a răcit. Vorbesc limbi nemaiauzite,

Fără vocale orbite, indiferente față de bocetul sunetelor.

Dar cine mai vrea să știe? S-au pierdur dicționarele luminii, oasele cântecelor

Înecate se ascund în buzunarele unei furtuni bătrâne

Scoâțnd flăcări. Văd cum prin mucegai cuvintele și

În guri ne îndeasă inimile, fraze stropite cu picături de sânge.

Ottó Tolnai: II.

(1940-2025, HU)

 

II.

 

ndiqja pjesën e një klasiku ende gjallë

rrije ulur djathtas meje

ma zgjate krahune majtë dhe ta kapa

krahun e zhveshur

ndërkaq me shpinën e shuplakës të preka gjirin

nuk u tërhoqe as erdhe më pranë

ndoshta as që mora frymë

gjatë katër akteve të rënda

mbështjell ndonjëherë gjirin me dorë

si të ish topthi i parapëlqyer me rrathë i fëminisë

dhe e shqyrton gjatë e s’mban mend

kur u shembe mbi degët e trëndafilit të egër

kur pikoi mbi të plumbi

i ajrit vezullues.

 

Traducere din maghiară de George Volceanov

În albaneză de A.-Ch. Kuciuk 

Bettina Simon: Dhjetë pohime të vërteta (Tíz igaz állítás)

 

(l. 1990, HU)

I shkova nënës për vizitë,

por gjeta një fotografi në vend të saj.

Vendosa t’i shkruaj një poezi.

 

E thërras pastaj shkurt

sikur të jetë duke mbjellë qepë në kopësht

dhe shtoj: vij për herë të fundit.

 

Tash e tutje do kem shumë më tepër gjëra për të bërë

Do ndihmoj të huajt e pjekur që

të sjellin ndërmend fëmininë

ndërsa atyre që s’kanë pasur do t’u sajoj unë një.

 

Mirëpo ngadalë, tek shtohen duhanxhinjtë

dhe i vijnë rrotull spitalit, poezia shndërrohet në letër

dhe e them më tej sikur të ishte poezi.

Traducere din limba maghiară de Mihók Tamás

În albaneză de A.-Ch. Kuciuk

Shkëputur nga ”Către Saturn, înot”, tineri poeţi din Ungaria – antologie și traducere din limba maghiară de Mihók Tamás [Către Saturn, înot : tineri poeţi din Ungaria / antolog. şi trad. din lb. maghiară de Mihók Tamás ; pref. de André Ferenc. – Bistriţa : Casa de Editură Max Blecher, 2021. All Rights reserved]

Bogdán László: Borges-i në Kretë (Borges în Creta)

 

(1948-2020, HU)

E bënë, më në fund, doctor honoris causa në Kretë,

në lugun shkëlqimtar të labirintit.

Ariadna ishte edhe ajo e pranishme. E ndjeu këtë,

si edhe faktin që s’mund të rrinte zgjuar për shumë kohë.

Do t’i kish pëlqyer t’ia shihte sytë.

Diku majtas tashmë trokonte përbindëshi.

Ç’ngjyrë të ishin, vallë, sytë e saj? Të kaltër si porcelani?

Mori djathtas. Binin plisa

në gropën e mitit tonë. Filli

u këput. S’mund ta udhëhiqte asgjë.

Mjegulla zbehej. Po errej.

Kush do të mbërrinte i pari tek ai? Mister!

Fati me kokë demi apo vajza?

Recitoi një poezi të lashtë islandeze.

 

Traducere din maghiară de George Volceanov

În albaneză de A.-Ch. Kuciuk

Péter Demény: Ylberi (Curcubeu)

 

(l. 1972)

 

S’më duhen e pamundura dhe e mundshmja

s’më duhen dashuria dhe këputja,

jo – miqësia dhe vrazhdësia,

gëzimi e trishtimi,

dielli përvëlues dhe shiu –

 

por, më fort, ylberi

se si, pas ndonjë rrebeshi absurd,

të beftë, batërdisës, lindet mbi ne,

një kufi i dukshëm e aq, që nuk ndan asgjë,

thjesht fanitet, i hijshëm e marrok,

thjesht është atje, se s’mund të jetë ndryshe, as tjetërkund.

 

Traducere din maghiară de George Volceanov

În albaneză de A.-Ch. Kuciuk

Max Blecher: Ngjarje nga zhgjëndrra e tanishme / Întâmplări în irealitatea imediată - fragment romani

Max Blecher (lexohet Maks Bléher, 1909-1938), prozator e poet rumun me prejardhje hebraike, ndërroi jetë fare i ri, pas vuajtjesh, një pjesë e të cilave u shndërruan në libra vegimtarë: Corp transparent (Trup i tejdukshëm, poezi) 1934; Întâmplări în irealitatea imediată (Ngjarje nga zhgjëndrra e tanishme) 1936; Inimi cicatrizate (Zemra me vraga plagësh) 1937 dhe Vizuina luminată (Strofulla e përndritur) post-mortem, 1971.

Pasi e takoi në qytetin Roman, ku përballej oreçast me vdekjen dhe shkruante një letërsi të nivelit kafkian, autori tjetër i shquar, Mihail Sebastian, shënoi në ditar: Do kem më ndonjëherë të drejtën të ankohem për gjë? Do kem paturpësinë t’i lejoj vetes teka, shqetësime, nerva? Ai jeton në intimitet me vdekjen. Jo me një vdekje abstrakte, mjegullore, afatgjatë. Është vdekja e tij, e saktë, e përcaktuar, e njohur me detaje, si një send. Çfarë i jep kurajo të jetojë? Çfarë e mbështet? S’është as i dëshpëruar.

Lufta me vdekjen e mirëfilltë, epërsia shpirtërore e mendore, sikurse besimi në fuqinë e letërsisë gjenden të rrënjosura në ligjërimin krejt të veçantë të Blecher-it dhe përcjellin njëherazi kurajo, dëshirë të patundshme për të jetuar, por edhe ftesën që njeriu të mos e zvogëlojë veten duke u dhënë një vlerë të rreme disa ideve, ngjarjeve dhe sendeve.

[Presentation SQ / RO]

*

F r a g m e n t

I pant, I sink, I tremble, I expire.

P. B. Shelley

I 

Kur ia ngul sytë për shumë kohë një pike të ngrirë në mur, më ndodh ndonjëherë të mos di as kush jam, as ku ndodhem. Ndiej atëbotë mungesën e identitetit tim nga larg, sikur të jem shndërruar, për një çast, në një person krejt të huaj. Ky personazh abstrakt dhe personi im i vërtetë ndeshen për bindjen time me forca të barabarta.

Në çastin pasardhës, identiteti im e gjen veten si në ato kartolinat stereoskopike, ku dy pamje ndahen heraherës gabimisht dhe vetëm kur mjeshtri i vë në vijë, duke i mbivendosur, krijojnë befas iluzionin e relievit. Oda më fanitet atëhere me një freski që s’e ka pasur më parë. Ajo rikthehet në vetëdijën e vet të mëparshme, teksa sendet e saj vendosen në vendet e tyre ashtu siç një plis dheu të shkërmoqur tretet brenda një shisheje qelqi në elemente të ndryshme, përcaktuar qartë dhe me ngjyrimin e kahershëm që kam për to në kujtime.

Ndjesia e largimit dhe vetmia, në çastet kur personi im i përditshëm është shpërbërë në pavetëdijë, ndryshon nga çdo ndjesi tjetër. Kur zgjat më tepër, ajo bëhet frikë, tmerr se s’do ta rigjej më veten kurrë. Në largësi ngulmon një siluetë e pasigurtë e imja, e rrethuar nga një ndriçim i madh, siç ndodh me disa sende në mjegull.

E tmerrshmja pyetje se „cili jam, në fakt” jeton atëhere brenda meje si një trup krejt i ri, rritur me një lëkurë dhe ca organe që s’i njoh fare. Zgjidhja e pyetjes kërkohet nga një kthjelltësi më e thellë dhe më thelbësose sesa e trurit. Gjithë ç’mund të shqetësohet në trupin tim shqetësohet, dridhet dhe ndërkyhet më fuqishëm e më elementarisht sesa në jetën e përditshme. Gjithçka përgjërohet për një zgjidhje.

Ivo Muncian: Magjia e udhës (Magia drumului)

 

Magjia e Udhës

(Magia drumului)

 

Besoj se do t’ia dalësh mbanë me lehtësi

mes rrjetës prej merimange të ideve –

ato që janë kundër mendimit tënd

do të vuajnë mënjanë

meqë nuk sjellin fat.

 

Do të përshtaten, besoj, rruginat

me hapin tënd të vogël e të fisëm

dhe do të të dhurojnë mundësinë e përsosur të kaptosh udhëkryqin

kanë ato – rruginat –

disa fuqi mrekullibërëse.

 

Afër fundit, me përvojën e fituar

mbase do ta kesh më lehtë

të mposhtësh çdo pengesë

që s’është mjaftueshëm në ujdi

me këto kohërat e reja.

Nina Ceranu: Vargje

Po e nis këtë poemë njëlloj sikur lutem.
Po e shkruaj me bojë të zezë dhe me dorën prej dheu
të vdekatarit që jam.

*

Në Kryqin e natës çarvalitim
Barkun e mjegulluar.
Si një balenë
zhvesh
redingotën me toptha ari.

Hyjmë në mjegull –
si në një mushkëri duhanxhiu – me ndrojtje.
Në shpinë – e panjohura,
përballë një e panjohur edhe më e madhe,
ndërsa në errësirë pafundësia pa
kufi.