Ardian-Christian Kyçyku: Dështimi si modus vivendi në Ballkan

Pasqyra e lëndës: 1. Mallkimi me e pa “thonjëza”, 2. Shkrimi – mes lumturisë së njeriut dhe asaj të shpirtit, 3. Gjuha dhe Bekimi sipas së tashmes, 4. Shtëpia dhe Baraspesha (në shumës e në njëjës)

 

“Në dimrin e vitit 2019, në Bukuresht ndodhi diçka që duhet të bindë se Fundi i Botës, ai I Panjohuri, mund të vijë pikërisht siç nuk e pret dot askush (pavarësisht sa fjalë ka në gjuhë). Sepse secili prej nesh e harton Fundin e Botës në bazë të ëndrrave të paplotësuara. Një shi i zakonshëm dimëror u shndërrua befas në akull, mbështolli gjer edhe degëzat më të holla, fijet e mbrame të barit, kangjellat, çatitë, muret, madje edhe, - poetikisht, por aspak rastësisht: kutitë e mëshirës dhe të postës. Në vetëm pak orë, pemët nisën të thyheshin, ngaqë akulli tkurrej dhe pesha e gjithçkaje nuk qe parashikuar të duronte aq ujë të ngrirë e aq ngrohtësi të shpenzuar për ngricë. U shembën shumë çati e mure, plasën trungje, shtatore, shishe, gurë, fjalë të urta. Vërtet mbeteshe pa gojë para një befasie të atillë, e cila, po të shkruhej si poezi, do të tingëllonte të paktën e pabesueshme. Ishte një metaforë gati e njësuar me atë që njeriu i sotëm po i përgatit vetes duke kërkuar me çdo çmim një jetë më të mirë, pa marrë parasysh se një jetë më e mirë (jo më e bukur) nënkupton një vetmim më të madh. I zhveshur nga çdo pushtet, si ajo foshnja që vjen në botë pa asgjë dhe që po aq e varfër kthehet në(n) tokë, gjatë orëve aq të bukura e të frikshme të ngrirjes, u duk sikur gjithë ç'mund të na falte kjo jetë ishte poezia mes së cilës u gjendëm dhe së cilës nuk mund t’i shtohej, hiqej, apo korrigjohej (apo korrigjuhej) asgjë. Një poezi që ishte varg pas vargu Fundi i Botës, por më i lehtë e pakrahasimisht më i bukur nga ç’e kishim përfytyruar. Poezi, të cilën njeriu, as me arritjet marramendëse të teknologjisë e as me forcën e pafundme për të ndrequr a prishur, nuk e vinte dot në fjalë. Madje as nuk e kopjonte dot pikërisht ngaqë nuk ishte autori”. 

 

Mallkimi me e pa “thonjëza”  

Mes një libri ende të pabotuar dhe një tjetri të saponisur, qënia e shkrimtarit ballkanas sheh, kushedi për të satën herë, gjëra që ia hapin syrin gjer në skaje ku ky kërcënon të mos lerë vend për trurin (si tek strucat), por sidomos për gjëndrën e metaforave. Dikur e kam quajtur Ballkanin “Fuçi Metaforash”^[1], duke pasur parasysh letërsinë e jashtëzakonshme që shkruhet në këtë hapësirë, por sidomos dhuntinë e ngjarjeve të mbrapshta për t’u shndërruar në art. Një art i shlyer me çmim gjaku e dhembjesh pa fund, aq sa nganjëherë duket sikur, nëse çmimi ulet sadopak, arti zhduket.

Revista Haemus Nr. 66-70

 

Së shpejti / Curând / Soon

Prof.univ.dr. Ardian Kyçyku: Një libër-kyç

(Disa shënime për librin “Në kërkim të këmishës së humbur”, autor: Arian Leka, Botimet Poeteka, 336 faqe, ISBN: 978-9928-230-27-0, Realizimi grafik: Joan Leka & Xhoel Leka – Geppetto’s Studio, Tiranë, 2018)

Përmasat e një libri të shkruar nga brenda

Sot janë shtuar tejmase ata që preken rëndë në sedër, kur mësojnë se pyetjes “Pse shkruani?” Louis-Ferdinand Céline-i iu përgjigj: “Që t’i bëj të tjerët të palexueshëm”. Sepse sot, si për fund sa më të shpejtuar bote, shumëkush e përfton veten hero kryesor të një libri, madje hero i dyfishtë, edhe si autor. Prandaj nuk janë rastësisht në modë top-et e librave më të lexuar, më të shitur, më të pavdekshëm, të shkrimtarëve, mendimtarëve, politikanëve, ish-ëve të çdo lloji etj. Në shumicën dërrmuese te rasteve, pjesëmarrësit nëpër rubrika të tilla i përgjërohen tërthorazi lexuesit, duke shpalosur vetí prej udhëheqësish (të paktën) ndërgjegjesh: “Bëhu si unë... Lexo këto që çmoj unë dhe do të bëhesh si unë...” Nuk di sa lexues duan të bëhen si ata e si ato. E qartë është se top-et e autorëve dhe të librave ndikojnë fare pak dhe kalimthi mbi ecurinë e letërsisë së mirëfilltë, e cila u nënshtrohet ligjesh të tjera gjer edhe kur duket e mënjanuar apo e shfarosur.

Romani "Ati" - Çmimi i Akademisë Kult për librin artistik të vitit / Romanul ”Tatăl” primește Premiul Academiei Kult pentru Cea mai bună carte a anului

Photo: Joan Leka, Xhoel Leka

Botimet Poeteka, Albania 2017

Outizmi, ose e sotmja kundër së përhershmes

Qysh në fillimet e tyre, mes letërsisë dhe politikës ka fryrë thëllimi. Përvoja komuniste i detyroi shkrimtarët që t’i shohin të paktën vëngër politikanët, teksa përvoja e ashtuquajtur demokratike nuk e pakëson asnjëherë ndruajtjen e politikanëve ndaj shkrimtarëve. Politikanët paditen edhe sot e kësaj dite si të vetmit fajtorë të varfërimit të shqipes, të fundosjes së humorit në pellgun e shakave bajate, të trymbetimit të dështakëve dhe shkatërrimit të ngadaltë të elitave të pavarura, ose sa më pak të varura. Me pak qetësi do të arrijmë të shohim se e ashtuquajtura shpërfillje ndaj letërsisë së fuqishme është një çështje shumë më tepër shpirtërore, sesa shtetërore. Ajo nis të zhvillohet njëherazi nga brenda një letërsie për jashtë dhe nga letërsitë e huaja për brenda. Në rrafshin e brendshëm, kur autorë e kritikë nuk kanë një kulturë të domosdoshme për talentin dhe as anasjelltas, bien në të gjendjen që quhet ves i truallit (aq i pranishëm në mendësinë e qenve) dhe i cili duhet pushtuar e kontrolluar mundësisht edhe pas vdekjes. Arrihet në një betejë shpesh të nëndheshme, ku secili mezi pret të dëbojë kolegun nga vendi krejt i merituar, t’ia kyçë librat në sirtar dhe në depot e librarive, - shpesh duke ia shndëruar në letër për librat e anëtarëve të bajrakut, - t’ia ndyjë emrin a faqen në prani të të huajve apo të kujtdo qoftë. Është e qartë se me qëndrime të lësaj natyre s’mund të sigurosh mbështetjen e askujt, aq më pak të strukturave shtetërore. Ose mund të kesh vetëm mbështetjen e ndonjë regjimi kalimtar.

Novruz Xh. Shehu: Poezi/i

Poet, cercetător al literaturii, publicist și editor dedicat autorilor interziși pe vremea dictaturii albaneze, născut în 1949 la Salarí din Tepelena. Debutând încă din anul 1967, Shehu este autorul unor volume precum Lirica Munților mei, Merdianele sunt vindecate de Frumusețe, Moartea Cuțitelor, Scrisori către Dea la New York, Faust la Tirana etc.  De-a lungul anilor, a publicat eseuri despre opera și viața unor personalități albaneze interzise de diferite regimuri, denunțând cu tărie crimele comunismului și îngrijind tipărirea scrierilor lui Pjetër Arbnori, Musine Kokalari (intelectuali / scriitori care au suferit ani grei de temniță sub dictatură) și alții. A decedat la Tirana în anul 2016.

Bătrânul cu pepene

(Plaku me bostan)

Lalelele privesc asfințitul

El privește pepenele

Pe care-l ține-n mână ca pe o comoară

Așa cum președinții țin

Macheta planetelor

Întrebarea ”Viața e munte sau groapă?”

Aruncă pepenele din mâini

Îi sparge craniul verde și

Îi varsă sângele dulce

Pepenelui cumpărat cu jumătatea pensiei

Lumea se răstoarnă

La picioarele Omului bătrân

De la acest tsunami neașteptat:

Blestem ce-l urmărește în mers.

I-a strigat Destinului...

Iar acesta

Bea whisky undeva cu-n alt Om

Care aruncă-n mare milioane de pepeni

Pentru a realiza o imagine fermecătoare

Demnă de Guiness...  

More in Revista Haemus Nr. 54-57

Mihal Hanxhari: Tirana (fragment)

Poet, prozator și traducător albanez născut în anul 1930 la Kentuky (SUA) și crescut la Tirana, Mihal Hanxhari (se citește Mihál Hangiárii) a studiat la Budapesta și a lucrat la Biblioteca Universității din Tirana. După căderea regimului comunist, ține lecții la Institutul Limbilor și Civilizațiilor Orientale la Paris. Numeroasele sale manuscrise (poezii, proze și traduceri din Shakespeare, Tagore, Wild, Baudelaire, Gide etc.) au fost descoperite după decesul autorului, survenit în iunie 1993, și au fost publicate de rude și prieteni.  Critica albaneză a apreciat la superlativ creația literară a lui Hanxhari, cu eseurile respective tipărindu-se și un volum special (“Mihal Hanxhari. Omul și opera”). 

Ziduri de amurg

Ziduri de nopți unde cu brațele deschise

Ne-am spijinit și-am stat

Visuri dulci fermecate până-n zori

Până când aripile aștrilor Lebedei

Coborau și le luau

Ziduri albe

Clădite doar pentru lumina lunii

Străduțe ale Tiranei

……………………
Pășesc și pășesc singur

Trandafirii deasupra porților

Sunt frânturi de cer mistuite-n amurg

Ascultă voci de cișmele curgând prin grădini

Voci de cișmele curgând prin străduțe

Voci care vin după tine

Care-ncep cu tine o discuție

Și sufletul și vocea cișmelelor

Devine una

Atunci înțelegem ce nu știam

Dar nu asta-i taina sufletului, Doamne

Nu-i asta, o apă

Curgerea neîntreruptă-n noi

Care mergem curgem

Spre o nemărginire strălucind strălucind

Și care ne cheamă în noapte

Cu-n murmur de mister

Doamne, salvează Tirana

Lasă-i aceste poduri de noapte făcute din lună

Lasă-i aceste amurguri rămase

Lasă să deseneze crengile pe ele

Sufletele pomilor

Lasă-le grădinilor somnul vechi

Vocea cișmelelor lasă-l lasă-l

Ah, și vocea saboților prin curți

Lasă-le, Doamne

Căci pământul s-a obișnuit cu acei pași

Și doarme liniștit că-i cunoaște

Lasă miresmele antice

Ce se scurg din vița de vie

Lasă, nu speria sufletele albe

Ale străbunilor noștri

Care sunt acolo

Du-te noapte

Pune cununi de voci ale apelor

La podul cu arcade ce nu vrea să fie îngropat

Pune cununi de miresme

Pentru chiparoșii uscați

Pentru stejarii tăiați

(...)

Frederik Rreshpja: Copilărie (Fëmijëri)

Răsări trandafirul roșu la poartă dimineața

Ca un fulger.

Veni cândva o fată cu șal roși și bătu la poartă.

Acum nu mai sunt tânăr și culorile confund

Poate-i un trandafir alb

Poate-i un trandafir albastru.

Dar știu: veni cândva un trandafir cu șal

Și o fată răsări frunze la poartă.

Alexandru Monciu-Sudinski: Dokumentar (Documentar)

Prozator i një lloji krejt të veçantë, (lindur në vitin 1944 në qytetin Turnu-Măgurele) Alexandru Monciu-Sudinski mbaroi studimet në Fakultetin e Gjuhëve Sllave në Bukuresht dhe e mbrojti diplomën në filozofi (1972). Debutoi në vitin 1971 me vëllimin Rebarbor, i cili u ndalua menjëherë pas botimit dhe u shndërrua në karton. Përpara se të mërgonte në Suedi dhe të tërhiqej krejt nga jeta publike, Monciu-Sudinski botoi librat Karaktere (Caractere, 1973) dhe Biografi të zakonshme (Biografii comune, 1974).

Pra, ç’shohim ne në këtë film, fëmijë? Ca ushtarë të veshur në uniforma të lezetshme, duke kalëruar mbi këto çudira. Ushtarët, veshur me uniforma të lezetshme, bëjnë shenja drejt ekranit. Pas tankeve të tyre vrapojnë, ose hiqen zvarrë në pluhur ca tipa antipatikë, të pistë e shëmtakë; ata janë të lidhur me litarë, çka duket se nuk iu shkakton kënaqësi, mirpo ja që ushtarët simpatikë e kuptojnë këtë; ushtarët i ndalin dy tanket mbi një lëndinë me lule, atje i zgjidhin shëmtakët dhe u japin ca lopatëza që mund të emërtohen edhe Linemann*. U bëjnë shenjë të hapin ca gropëza. E teksa shëmtakët (sa janë? ja t’i numërojmë pak: një, dy, tre, pesë, gjashtë, tetë. Tetë janë, fëmijë, po?), ndërsa shëmtakët po hapin gropëza, çunat tanë ushtarë, leshverdhë e të urtë, ulen në hije, shikoni, nxjerrin termusët me kafe me qumësht dhe gazeta dhe një kutizë me letra bixhozi, dhe pinë kafe me qumësht dhe lëçitin gazeta dhe luajnë letrash. E shihni sa bukur? Dhe sa qartë duken... Ja, ai zezaku kaçurrel pranë tytës së tankut, është i vetmi që s’është biond, po megjithatë është simpatik, shikoni si rri me automatikun në dorë dhe mbllaçit bukë me gjalpë dhe bën roje që shëmtakët të mos arratisen. Dhe sa lezetshëm na buzëqesh. Ndërsa melodia që dëgjohet nga tanku dhe që na pëlqen të gjithëve titullohet Yes, yes, she smiled to me; domethëne „Po, po, ajo më buzëqeshi”. Melodi e lezetshme, dhe kur njëri syresh shkon drejt tankut t’ia ngrejë zërin melodisë, që ta dëgjojmë edhe ne, se jo më kot po e filmojnë, një tjetër shkon drejt atyre tetë shëmtakeve dhe u bën shenjë të nxitojnë, se ç’të s’ëmës, veç faktit që janë shëmtakë, qënkan edhe dembelë; s’mund ta humbin kështu kohën në tërë atë vapë...

Petraq Kolevica: O viaţă şi o moarte (Një jetë dhe një vdekje)

Străinei care a murit în Albania

Fugea trenul, fugea trenul, dincolo spre Europa

Ea privea des la fereastră şi în piept se făcea groapa

Fugeau anii, fugeau anii, cădeau visele mereu

Toată viaţa ei în groapă se încolăcea din greu

Urcă, urcă înspre groapă, turma zilelor amare

Dar în inima femeii e o groapă şi mai mare

Când pământul i-a venit peste cap şi peste gând

Pădurile ţării sale au înlăcrimat urlând.

Gabriela Melinescu: Me shkrue (A scrie)

Kur shkruajmë duhet

të ruajmë largësinë

ndaj asaj që ka ndodhur

në fjalë.

Si atëhere kur

shpëton dikë

nga mbytja:

Duhet ta mbash

shtrënguar

por jo fort afër vetes

që të mos të tërheqë

edhe ty me veten

në thellësi

Gjurmë / Urme

Gjuhë të lashta – letërsi të reja

Letërsia shqipe hyn në një grup të vogël e të zgjedhur, me letërsi të reja që vijnë nga gjuhë të lashta dhe që bartin në themele një thesar epiko-lirik të pazakontë, shprehur e përkryer gojarisht, - falë përmasës ritualistike të Kujtesës, - nga disa brezni. Shkrimtarët shqiptarë të viteve '20-'30, veçmas Kuteli, Poradeci, Koliqi, Fishta, Noli dhe Migjeni morën tema dhe struktura metaforike nga ai thesar dhe u përpoqën t’i vendosnin si gurë themeli në letërsinë e shkruar, e cila s’mund të përfshihej në korin e letërsive perëndimore pa shlyer ‚haraçin‘ e rimarrjeve apo të kopjimeve të stërholluara. Për fat të mirë, veçanësia e gjuhës shqipe, si edhe sot, u mësoi se lashtësia e një gjuhe nuk pranon gjithçka, pavarësisht nga vlera e diçkaje në një gjuhë apo letërsi të madhe. Çdo gjuhe i takon një truall (realitet), të cilin s’mund ta njohë, ta punojë e ta mbrojë me mjete të huaja. Për këtë arsye, edhe përkthimet e perlave të shqipes në gjuhë të tjera kërkojnë dhunti gati të së njëjtës përmasë. Kur shkrova se ‚shqipja ua pakëson mundësitë e përkthimit në gjuhë të tjera pikërisht autorëve që e shkruajnë më mirë‘, pati zëra që e përqeshën, apo e keqkuptuan këtë bindje. Në fakt, shqipja është një gjuhë që, përmes pasurisë dhe së papërsëritshmes, mban ‚peng’ bijtë që e shkruajnë më mirë. Sa më mirë ta shkruash, aq më peng mbetesh në kohë e hapësirë, gjer edhe vetëm nga paaftësia e bashkëfolëseve për të të lexuar, si dhe e përkthyesve për ta njohur me themel shpirtin e gjuhës sate^[1].

Një botë më tutje (fragment)

S y n o p s i s

Pjesa “Një botë më tutje” mund të zbërthehet edhe si “Ja ç’bënë e ç’nuk bënë nganjëherë shqiptarët për të shumëpërfolurat luftë, paqe, famë, art, mbijetesë… ”.

Përfaqësuesit e tri breznive të fisit Vrana, në kapërcyellin mes dy shekujve, zgjedhin një rrugë të panjohur për të mposhtur kohërat. Ideja e tyre është e thjeshtë dhe gjeniale, e frymëzuar ndoshta edhe nga njëfarë lodhjeje, ose zvordhjeje gjenetike ndaj luftrave. Gjyshi (Plaku Vrana), djali i tij (Poeti i Pabot(ë)uar), dhe nipi (Djaloshi) hyjnë me vetëdijë të plotë në një “betejë” që, me kalimin e kohës, synon të vendosë paqen, ose të paktën të shpëtojë sa më shumë jetë të pafajshme. Ata pranojnë të luajnë një rol të rrallë, me një thelb të ndjeshëm poetik dhe ëndërrtar. Hiqen sikur luftojnë, dalin në televizor, në lajme e dokumentarë që paraqitin jetën e ballkanasve, duke harxhuar njëherazi sa më shumë municion.

Veprimtaria e Vranajve mund të emërtohet edhe “verbim plumbash”. Mirpo poezia, ose teatri i tyre, shlyhen me gjak, jo si në art. Art është vetëm jeta e tyre; vdekja mbetet pó ajo që mbyll çdo jetë njerëzore. Nga një botë më tutje, të tjerë vdekatarë bëjnë çmos e nuk stepen para asgjëje që municionet të mos shkojnë dëm. Njëra palë flijohet për çarmatimin, kurse tjetra: për arritjen e paqes përmes vdekjes së sa më shumë njerëzve. Është vetëm njëra nga linjat që lidh e ndan dy botët e pranishme në pjesë (pa llogaritur botën e teatrit), derisa të gjitha treten në botën tjetër. Nga ku, në gjendjen e tanishme, çdo botë është vetëm “më tutje”.

A u t o r i, 2012

Micro-antologii

Ion MINULESCU
(1881-1944)

Romanca e kyçit
(Romanţa cheii)

Kyçin që ma fale mbrëmë -

Kyçin e derës së gjerë -

S'di si e humba po mbrëmë!...

Por çdo kyç humbet një herë!

Kyçi që më fale mbrëmë

Më ra nga kulla e lartë

Nëpër shkallë, si një gjëmë

Ma fiku dritën e qartë.

Kyçin që e humba mbrëmë

E kërkova, e kërkova;

Por në shkallë

Ishte natë dhe gjë s'dallova -

Natë si nën kupolën e rrallë

Të harkuar të manastirit,

Kur u shuan në ikona

Qirinjtë prej dyllit - të dlirit.

Dhe mbeta në kullën gotike-

Në kullën me tri stema:

Të dashurisë,

Të Shpresës,

Dhe të Besimit të ardhshëm...

Të pleqërisë.

Dhe mbeta në kullën gotike

Zot mbi perandoritë e pafundme

Të së zezës kaotike.

Dhe kaluan qysh mbrëmë çaste,

Dhe kaluan qysh mbrëmë orë,

Dhe krahët e agimeve

Fluturuan mbi mua gaztorë,

Ashtu si çastet e jetuara

Mbi bardhësinë e parmakëve zanorë.

Dhe zbrita nëpër shkallë...

Por në këmbëshkallën e fundme

Çelsin që më dhe mbrëmë

E gjeta të shndrruar- gjë e rrallë-

Në një kupë të bardhë, plot

Me verë të gjelbër prej luleje, si lot.

Dhe mbi këmbëshkallën e fundme

U përgjunja

Dhe lotova -

Sepse në këmbëshkallën e fundit,

Si në një libër të mënçur, që flet,

Në fundin e kupës lexova

Mbytjen që më pret!...

Luan STAROVA
(n. 1941)

Când ne era greu în viață
(Kur e kishim rëndë në jetë)

Gëzimei

Când venea ziua neagră-n viață

Când soarta pe drum ne-a țintuit

Când în tăcere vorbeam

Când noul val din depărtări se simțea

Când umbra spaimei ne urmărea

Tu aveai un răspuns.

Începeai să croșetezi o dantelă mare

Pentru masa solemnă a vieții

Știind că nu-ți mai aparține

Dantela devenea manuscrisul vremii noastre

Pentru tot ce zilele trecute ne răpeau

În fața fiecărei curbe ce ducea la prăpastie

Tu prin dantelă poduri de speranță descopereai.

Și când dantela s-a terminat

Cu clipele vremelniciei interzise

Dantela – manuscris al destinului nostru

Dantela – labirint cu ieșire

În visele tale neliniștite

Leagăn al odraslei tale pierdute

Și tot ce-ți rămăsese în viață

Dantela – umbra vieții trecând.

Și când aveai s-o întinzi pe masă

La a cărei serbare mereu cineva

Veșnic avea să lipsească

Chipul tău era acoperit de un zâmbet invizibil

Și pe frunte ți se mișca un nou rid.

Flutura AÇKA

Copilăria
(Fëmijëria)

S-au umplut cu apă de ploaie

şoşonii goi ai copilăriei

uitaţi undeva-ntr-un colţ

al memoriei mele plângăreţe

de supărare că nu i-am scos

de mânii uitate

de alergatul de a nu mai fi copil.



Horia GÂRBEA
(l. 1962)

Dita e punës
(Ziua de lucru)

në mëngjes nga ora katër pa ngrënë

mblidhte princi-poet plehrambledhësit

dhe i pyeste

bre juve thoni se njeriu është dritë

po usta

thoshin ata është

mirë - kërcëllonte princi-poet

më shumë në mllef se në poezinë e vet

mirë marrsh në punë

dhe iknin dhe fshinin ç'të bënin

nga ora tetë thërriste ministrat

këshilltarët besnikë e të pabesë

dhe i pyeste

bre ju e dini ç'ka thënë bodleri

haberin s'e kishin

ka thënë se me ju a në një vend të shkretë

është e njëjta gjë për mua

disa fyheshin thoshin

ta kapnin atë bodlerin

e ta shtronin për therrje të shihnin

por ai ua priste mjaft me llafe

ju thoni se njeriu është dritë

po si jo

qeshnin të gjithë bashkë me barqet

si të mos jetë

i përzente që atje dhe mërzitej

sillte ndonjë këngëtar

i jepte ca kacidhe e urdhëronte

merrja asaj me derrin mistrec

atë me gjuetinë time

pastaj në mbrëmje mblidhte

zonjat e oborrit ca

kurva të paturpshme dhe i pyeste si në polici

ju e dini ç'ka thënë bodleri

ha-ha që nga ta dinë ka thënë se jeni ca kufoma

të shpërbëra

do të enden krimbat mbi ju

pastaj do të bëheni qeliza

pastaj molekula

ehej qeshte ndonjëra

kështu do të ndodhë gjer të bëhem unë kalbësirë

eja ti këtu të shohësh

sa kacidhe vlej dhe në s'të pëlqeftë

të më quash edhe mua molekulë

mjaft me qerratallëqe

kërcente princi-poet

ju thoni se njeriu është dritë

dhe tërë lavirat princërore

thoshin se po është

kurse ai nuk dinte kë të pyeste më

shkonte natën në shpellë

tek një dijetar dhe e nxirrte jashtë për mjekre

se flinte edhe ai si njerëzit dhe e pyeste

nëse dinte ç'pat thënë bodleri

s'e di bir

unë s'e di cili ka qënë ai

kurse princi-poet tërbohej

dhe e kapte për fyti

lëri këto thuaj vetëm kaq

është njeriu dritë

plaku puliste sytë

dhe tirrte zërin në terr

të them të drejtën bir

ca thonë po

ca thonë jo

Ardita JATRU
(n. 1972)

Veni o zi
(Erdhi një ditë)

Veni o zi

Și veni o zi atunci

de ne-au zis-o pe cea mai mare minciună

am mâncat-o cu pâine

şi adormit-am flamânzi.

Am creat şi-un zeu

Iar mama mea dona sânge

trei sute de grame lunar pentru trei mii de leka

şi sărutul ei mirosea a plumb dimineaţa

cu laptele-n geantă.

Tânăra mea mamă, anemică, părea bătrână

tata-n închisoare

fraţii mei, crescuţi prematur.

Apoi veni o altă zi

zeul ni l-am călcat în picioare plini de ură.

Poeţii de curte şi-au ars poeziile.

Apoi am plecat, nevăzând încotro

printre răspântii uimiţi.

Noi, săracii lumii.

Și veni ziua de azi

răsări aceeaşi seminţă veche

deveni copac

deveni pom cu rădăcini puternice.

Dintr-un punct al pământului

urmăresc calea întoarcerii prin cer.

Cu avioane de hârtie îi trimit salutări mamei.



Jamarbër MARKO
(1951-2010)

În camera mea la masa mică
(Në dhomën time tek tavolina e vogël)

Iarăşi aceşti trandafiri

Și iarăşi aceşti trandafiri

Straniu de miraculoşi şi indiferenţi

Precum zilele şi-ntâmplările

Precum oamenii mari şi cerşetorii

Cu mândria gloria şi plictisul

Iarăşi aceşti trandafiri

Și iarăşi aceşti trandafiri

Iarăşi ca întotdeauna

Precum oamenii şi gloriile

Ceea ce n-o poate exprima

Cel ce voieşte totul

Și are totul în sine pentru scurtă vreme

Zgjodhi e shqipëroi Kopi Kyçyku ©

Selecţie şi traducere: A.-Ch. Kuciuk ©

Semioticon Balcanic

Semioticon Balcanic / Shënjar Ballkanik – Nismë vetjake e Prof.univ.dr. Ardian Kycykut©, me synim ngritjen në një nivel të epërm të komunikimit mes hapësirave shpirtërore dhe kulturore ballkanike, të huajsuara artificialisht nga diktati ekonomik dhe mediokriteti në periudha të ndryshme historike. Nisma nuk përfaqëson një lëvizje kulturore apo të çdo lloji tjetër dhe nuk synon veçse rivënien në qarkullim, nën një tjetër këndvështrim, të disa teksteve themeltare – fjalë të urta, metafora, poezi, proza, mendime, maja të humorit ballkanik etj – për të kapërcyer dy hapësira padijeje, të qëllimshme ose jo, por shkatërrimtare.

Semioticon Balcanic do të ketë së shpejti platformën e vet virtuale, pa lënë pasdore botimet në letër.

Bonus:

Kandidatëve që do të bashkëpunojnë për mbrojtjen e doktoratave në fushat e mësipërme, do t’u mundësohet botimi dhe mediatizimi në:

·      Semioticon Balcanic

·      Revista Haemus / Haemus Plus (themeluar në Bukuresht, Rumani, në vitin 1998, ISSN: 1454-1203, ISSN digjital: 2069 – 153X / www.revistahaemus.blogspot.ro)

·      Revista ComUnique (themeluar në Bukuresht, Rumani, në vitin 2006, ISSN: 1842 – 9130 / www.comunique.ro)

·      euArts review – Organ i European Academy of Performin Arts (ISSN 2343 – 7367 ISSN digjital: ISSN-L 2343 – 7367 / www.eu-arte.eu)

si dhe, sipas rastit dhe mundësive, botimi i plotë i doktoratës

në një kolanë të posaçme të Sh. B. Librarium Haemus

(www.librarium-haemus.blogspot.com)

Të gjitha të drejtat e këtij materiali janë të rezervuara dhe nuk mund të përdoren pa lejen me shkrim të autorit.

Prof.univ.dr. Ardian Kyçyku

Doktor i shkencave filologjike

Rektor i Universitetit Rumun të Shkencave dhe Arteve “Gheorghe Cristea” të Bukureshtit.

e-mail: ardkyc@gmail.com ose Contact

www.akycyku.com

Vera që nuk duron / Vinul care nu rabdă

Deri dhjetë vjet më parë mërgimi klasik, në të gjitha trajtat e tij, ende ishte një shans për të mos humbur kujtesën dhe shpirtin. Ikja nga vendi i lindjes, kalimi përmes kthetrave të kaosit dhe sprovat e botës së madhe, të sunduar nga urbanizmi, nga e paparashikueshmja, nga autizmi kolektiv, nga tinguj e erëra më tepër të panjohura, se sa të reja, dhe malli si shprehje e pendesës, - për të mos thënë e mundësisë për ta rishkruar jetën, - nuk dilnin nga kanunet e syrgjynit të lashtësisë. Mërgimi ende ishte Zhdukja e ngadaltë e mërgimit dhe, rrjedhimisht, e koncepteve shtëpi dhe mall. Asokohe, tek shkruaja një parabolë për verën që nuk e çmonte fisnikërimin përmes ndenjjes në shishe, por qahej parreshtur se po i zihet fryma, po prishet, po tjetërsohet, derisa e çliruan dhe u bë uthull, më dukej më e denjë për letërsinë, se sa për jetën. Ishte vështirë të përfytyrohej atëhere se uthullin nuk e ze kurrë malli të bëhet sërish verë.