Rreth
përmbledhjes poetike të Zef Zorbës “Buzë
të ngrira në gaz”,
Shtëpia botuese “Dituria”, Tiranë, 1994
Përmbledhja poetike e
Zef Zorbës1) “Buzë të ngrira në gaz”,e shkruar brenda skajeve të një jete të
tërë, nga viti 1945 deri në vitin 1980, u botua një vit mbas vdekjes së poetit,
nën kujdesin e Stefan Çapalikut. Më pas u botuan edhe disa poezi të tjera në
revistat “Phoenix”
dhe “Hylli i Dritës”; çka la të kuptohet se nuk qe përfshirë në vëllim e gjithë
krijimtaria poetike e tij. 2).
“Buzë të ngrira në gaz”
është shqiptim poetik i lartë, fryt i asaj kohe absurde që ngriu në buzë fjalën
e pathënë, po aq edhe ironinë tragjike për bëmat e çoroditura të një shteti të
çmendur, të një shoqërie të ndaluar në vend, dhe të një populli të shkëputur
nga bota.
Fillimisht, kritika
letrare, me dashje a padashje, a sepse, si duket, nuk qe e përgatitur për ta
bluar artin e tij, nuk iu afrua poezisë së Zorbës.
Befasues qe një vlerësim
i lartë nga jashtë. Në vitin 1996, një komision sui generis, i përbërë nga
albanologu Hans Joachim Lanksch, prof. dr. Walter Breu (Universiteti i
Kostancës), prof. dr. Elvira Glaser (Universiteti i Zurihut), dhe prof. dr.
Wilfrich Fiedler (Universiteti i Munihut), i dha Zorbës çmimin “Martin Camaj”.
Në arsyetimin e jurisë thuhet “Zorba i takon një qarku të vogël shkrimtarësh në
Shqipni që, artistikisht dhe moralisht, e rimerrshin fillin e këputun të
vazhdimësisë së letërsisë shqiptare dhe e rimkambëshin lidhjen me rangun e saj
të naltë që kishte fitue me autorë si Lasgush Poradeci, Mitrush Kuteli, Ernest
Koliqi.” Dhe më poshtë: “Vjershat e Zorbës janë art autonom i fjalës, art që
ushqehet nga substanca fizike e shpirtërore e fjalës” dhe “Zorba asht
modernisti i parë genuin dhe njiherit hermetiku i parë i poezisë së re
shqiptare, me sa asht fjala për atë të shkrueme në Shqipni”3).
Falë buzëve
të ngrira në gaz, këtij njëmendësimi psikologjik dhe filozofik, poezia e Zorbës
sot është një realitet poetik gjithëkohor i letërsisë shqipe; realitet poetik
buzësh “të ngrira në gaz”, një gaz që shkëlqen ndër ngrica të akullta ironie.
Në “Pasthënien”, me të
cilën poeti ka dhënë sqarime për poezinë e tij, thuhet: “Ku më pak e ku më
shumë këto punime janë mbarsur nga ironia, madje edhe nga autoironia, por që
mjerisht, pa dëshirën time, ka shkarë ndonjëhërë në sarkazëm. S’kam pasë fare
të bëj: ashtu ka ardhë. Por dua që këto tipare të mos interpretohen si
pesimizëm: nëse duken sit ë tilla fajin e ka aftësia ime e kufizuar e jo
vetëdija”4). Ashtu është. Ai e ka ditur e njohur veten dhe botën, jetën dhe
artin, dhe i ka dashur:
“O jetë!
Edhe në zgrip,
Shtegëtarët e tu,
Gjithnjë të dashurojnë.”
