Anton Çefa: Profili poetik shkodran i poetit Ferik Ferra

Veprimtaria letrare artistike në Shkodër i ka burimet e hershme dhe është zhvilluar disi e veçantë në trungun e letersisë kombëtare, duke i dhënë një kontribut të ndjeshëm asaj. Siç dihet, Çabej, në përpjekje për të nxjerrë konkluzione sa më të sakta në studimin e letërsisë sonë, në veprën e tij “Për gjenezën e literatyrës shqipe”, botuar në vitet 1938-1939 në disa numra të “Hyllit të Dritës” 1), e klasifikoi atë në katër qarqe kulturore e letrare, njëri prej të cilëve, ai i pari, është “Qarku katholik i Shqipërisë Veriore”.

Ernest Koliqi, duke ecur në gjurmët e Çabejt në lidhje me një klasifikim të tillë, studioi më tej zhvillimet letrare të këtij qarku në punimin e tij “Dy shkollat letrare shkodrane”, “të cilin autori filloi ta botojë në gazetën “L’ Albanie libre” që nga viti 1954, për të vazhduar herë mbas here deri më 1961. Çështjes iu kthye përsëri më 1973, në një shkrim të botuar një vit para vdekjes në revistën “Shejzat”, ku ndriçoi dhe e pasuroi çështjen edhe me disa ide e vlerësime të rëndësishme” 2).

Blerina Shalari: Shkolla muzikore shqiptare nën ndikimin e realizmit socialist

Abstract: Epoka e njohur si e realizmit socialist sjell me vete një sërë atmosferash artistike e ideologjike, të imponuara ose jo, të diktuara nga kushtet apo njerëzit, si dhe të veshura me një mbingarkesë sociale. Kjo mbingarkesë nuk ishte gjithmonë negative, sepse shumë prej prurjeve muzikore ishin origjinale, identike, dhe kjo kushtëzohej rrethanat përkatëse, si dhe nga mungesa e informacionit, e lirisë krijuese, gjë që solli shumë forma shtrënguese politike, duke bërë që të kishte vepra të mbetura bocet. Në këto rrethana kemi edhe zhvillime kryesisht pozitive, siç janë: vendosja e institucioneve muzikore, duke përfshirë gjithë sistemin e shkollëformimit; formacionimi i shumë degëve të artit në grupe artistike, shoqëri kulturore, festivale, dekada, anketa etj; u hodhën disa baza shkencore në drejtim të metodologjive të kërkimit shkencor, mësimdhënies, kualifikimit, kritikës, gazetarisë kulturore, teksteve mësimore etj.

Pavarësisht se shumë prej tyre i përkasin një teknike adaptive të formulimit si: përkthimet, përshtatjet, huazimet, mund të themi se këto përvoja të cilat vinin nga jashtë sillnin teknika të domosdoshme për thellimin drejt artit profesionist.

Fjalë-kyçe: realizmi socialist, muzika shqiptare, studim, histori, vepra, analiza

Anton Çefa: “Kush ma diti poezinë, dhembjet nuk m’i diti dot”

(Kuptimësia e dhembjes në poezinë e Lasgush Poradecit)

Për njeriun jeta është një dhembje e gjatë, për poetin është dhembje që përpiqet të shërojë dhembjet e të tjerëve. Bjelinski ka thënë me të drejtë “Poetët kanë fuqinë të ngrenë dhembjet e veta në lartësira arti, ku ne të gjithë gjejmë dhembjet tona”.

Poeti ynë i madh, Lasgushi, jetoi gjatë i harruar në vendin e vet dhe i mërguar në vetvete, në dhembjet e veta. Ai diti të vuajë dhe vuajti madhërishëm. Në vargjet e tij të lartësive poetike më të epërme buçet dhembja. Dhembja e fjalës, dhembja e zemrës, dhembja e vendit, dhembja e popullit, dhembja e një bote.

Dhembja e fjalës – Gjuha dallojë e kombit, shenja e parë, më e qenësishmja e identitetit të tij, për poetin tonë është një dhembje e fortë, e thekshme:

                Kur të këndoj me gojë, kur të kuptoj në kartë,

                Posi një kraharuar ti dhem, o Gjuhë e zjarrtë,

                Posi kullim i gjakut që rreh në zemër time

Poeti i njeh gjuhës atributin e komunikimit, e kumtit, e informacionit. Ajo ndriçon si drita dukuritë e jetës në thelbin e tyre, duke e nxjerrë botën nga errësira e së panjohurës në dritën e kuptimit, të dijes: “Ti ndrin në thelb të jetës, si dritë e përvëluar”, i drejtohet poeti gjuhës.

Elisabeta Luli (Anxhaku): Pretenca e Prometeut qytetar shqiptar

- Themistokli Gërmenji dhe familja e tij. 

Bota shqiptare, jeta, epopeja korçare dhe gjyqi në Selanik -

Ka raste kur fati vendos pretencën e gjyqit të historisë në çekiçin dhe daltën e skulptorit, i cili godet dhe godet në rrëmbat e rëndë të rrënjëve të gurit dhe, nga minuta në minutë e nga dita në ditë, paraqet Monumentin.

Kështu ka ndodhur edhe me Themistokli Gërmenjin, kur, më 1933, skulptori Odise Paskali shkoi në Korçë i ftuar nga qyetarët korçarë: Duhej të ngrinte një munument për Prometeun e qytetarisë shqiptare.

Në kujtimet e tij Odise Paskali shkruan: “Për monumentin e Themistokli Gërmenjit përgatita një maket të studjuar më shumë me kërkesat artistike, se sa të realitetit historik të personazhit. Dhe nuk ma pëlqyen punën në Korçë, ndaj bëra një tjetër, duke pasqyruar vetitë fizike dhe shpirtërore të atdhetarit të shquar.

Portretin e punova në shtëpinë e Themistokliut, në prani të së vesë dhe nën vërejtjet e personave që e kishin njohur.”

Në vitin 1919, nga patriotët shqiptarë u botua një libër me dokumente që iu paraqitën Konferencës së Paqes në Paris. Midis dokumentave më të rëndësishme ishte edhe një për veprën e Themistokliut: Shqipëria e shqiptarëve, kjo është kryefjala e tërë ndënjësve të fushës pjellore të Korçës...

... Qysh sot, dy muaj që është formuar Republika e Korçës dhe shqiptrarët po na e provojnë se janë të zot me jetuem në harmoni me njëri-tjetrin. Ngatërresa fetare nuk ka më kush t’i nisë.”

Republika Autonome e Korçës ishte familja e shënjtë e Themistokliut. Ishte vepra e madhe e jetës së tij. Me këtë vepër ai e shpëtoi Korçën nga pretendimet shoviniste dhe njeherësh tregoi para botës aftësinë për të qeverisur.