Wisława Szymborska: Rreth vdekjes, pa e tepruar

(Despre moarte, fără exagerare)

(1923-2012, PL / Nobel në Letërsi, 1996)

 

Ajo s’mund të shijojë një shaka

s’mund të shquajë një yll, të ndërtojë një urë

s’e ka haberin rreth thurjes së veshjeve, minierave, bujqësisë,

ndërtimit të anijeve apo se si gatuhen ëmbëlsirat.

 

Sa i përket planifikimit të së nesërmes sonë

ka fjalën e fundit,

e cila, përndryshe, kalon gjithnjë anës çështjes.

 

S’është madje në gjendje as të bëjë gjëra të thjeshta

që lidhen me zanatin e saj:

të hapë një gropë

të bëjë një qivur

të verë rregull pas vetes.

E preokupuar tërërsisht për të vrarë

e përmbush shkeleshko misionin,

pa sistem e pa pikë talenti –

sikur secili prej nesh të ishte në vrasjen e parë.

Sigurisht, ka ngadhënjimet e veta,

por të kujtojmë humbjet e saj të panumurta,

orvatjet e dështuara

goditjet që gjithë duhet t’i përsëritë.

Ndonjëherëe s’është mjaftueshëm e fuqishme

që të vrasë një mizë në ajër.

Të shumta janë merimangat

që mund t’i jepnin mësim për këtë çështje.

Gjithë ato rrënjë, mashurka të zeza,

tentakula, luspa, sqepa,

pendë martesore, shto gëzofin për dimër

dëshmojnë se ka mbetur prapa

sa i përket zanatit – që e kryen pa ëndje.

 

Sëmundjet nuk e ndihmojnë,

teksa ndihma që i japim me luftërat dhe me grushtet e shtetit

është ende larg për mjaftuar.

Zemra rrahin brenda vezëve.

Eshtrat e foshnjave rriten.

Farat punojnë rëndë për t’u bërë fije me gjethe,

E nganjëherë trungjet më të lartë shemben.

Kush pretendon se vdekja është e gjithëfuqishme

Bëhet ai vetë dëshmia e gjallë

Se s’është kështu.

 

S’ka jetë

që të mos jetë e pavdekshme,

qoftë edhe për një çast.

 

Vdekja

Sos gjithmonë, pikërisht për atë çast, tepër vonë.

Më kot tund-e-shkund dorezën

e derës së padukshme –

për sa kohë ti je këtu

s’mbetet asgjë për t’u bërë.

Trad. Petru Dimofte

Në shqip. A.-Ch. Kyçyku

 

Arian Leka: Misiune de salvare (Mision shpëtimi)

(l. 1966, AL)

... am auzit vocea care mi-a vorbit. ”Du-te sus” mi-a spus ”că nu mă simt bine”. Doar atâta îmi aduc aminte. –

din amintirile unui supraviețuitor

 

Pa mal au ajuns animalele, nu noi.

Un crocodil. O puma. Un rinocer.

Un rechin. Un cal. Un elefant.

Chiar și un câine prelung

Căruia nu-i venise încă vremea.

 

Au navigat peste hainele noastre.

 

Animalele, brodate pe haine de firmă

Cumpărate prin tejghele de haine third hand

Se țineau tare, cu copite și gheare de bumbacul umed

Produs prin țări sărace, ca patria noastră

Unde oameni înecați în sudoarem ca noi

Își cos ochii cu ața.

 

Le-am văzut cum taie printre valuri

Și-au părăsit bluzele, cum sunt părăsite bărcile imediat ajunse la mal

Ca să aducă vestea că marea ne dăduse o nouă naționalitate

Că trupurile noastre nu mai ieșeu prin nisipuri

Că guguștiucii pot fi legați la gât în amurg

Când se pogoară peste coșuri de nave

Înșirate să devină rugină

Cu care, după topit, devin iar nave grele de emigranți

Noi, fii de emigranți care

În orele târzii vor umbla peste marea aceasta

Călcată de tălpi

Arată adânc de picioarele noastre.

În română de A.-Ch. Kuciuk

Paul Vinicius: historia e një plage të freskët

(l. 1953, Rumani)

e pra
kur kthehem unë në vendin
që të tjerët
rëndom
e quajnë nështëpi
nata ka rënë kaherë
dhe nis beteja me shkallët.
janë ca shkallë të koklavitura
spirale
motra me terrin
dhe alkoolin në venat e mia
e që tek bredhin sa andej-këndej
më marramendin.

s’është aspak e lehtë të zbresësh
bashkë me shkallët
nga kati i shtatë në të pestin
vëlla me terrin
dhe me alkoolin në venat e mia
që enden
të dehura me gjak
sa andej këndej
nëpër trupin e vrimuar e pothuajse të huaj
si ndonjë fabrikë rreziqesh.

ndonëse s’është rasti
përfytyrimi im mbi parajsën
është një fushë e rrafshët
plot me tryeza
me karrike
pa kurrfarë shkallësh
dhe
aty-këtu
nga një pijetore.

Shqipëroi A.-Ch. Kyçyku

Paul Vinicius në Librarium Haemus

Elena Vlădăreanu: krisja e tretë e kujtimit

(l. 1981, Rumani)

qysh tani do të nisin
të pluskojë mamaja dhe shtëpitë përreth
fabrika e çimentos në skaj të qytetit
po trokita në mur
muri tingëllon si bosh
mishi im i mavijosur nga e ftohta
gajasem e ngrirë më këmbë
duke u çmeritur mes çarjes së murit
të shoh në cep të udhës anësore
mbuluar kokekëmbë
me një tis të hollë çimentoje
tek tërheq pas vetes një tufë
ushtarësh teneqeje
nderon me dorën te kapela
pastaj ngrihesh në ajër
si një flluskë sapuni

Shqipëroi A.-Ch. Kyçyku

Elena Vlădăreanu në Librarium Haemus

Péter Rácz: Gjithmonë (Întotdeauna)

 (l. 1948, HU)

Gjithmonë duhet ta nisësh nga e para

Sikur të ishte hera e parë.

Por as të nisesh s’ia del dot

Për sa kohë s’harron gjithçka:

Fletët e tua të shkruara e të pashkruarat dhe stilografin

Ato që shkrove dje rregullat e drejtshkrimit

Gabimet e shtypit a-b-cë-në dë-e-fë-në

Dhe nënën dhe fëmijët

Fëmininë jetën mbarë metodat e tua

Këngët vrullin paragrafin e kaluar

Lutjen vullnetin bukurinë

Të djeshmen drekën seksin

Dhuntitë e tua këmbën që të dhemb

Jetët e të tjerëve shndërrimet

Çastin besimin dhe dëshpërimin

Varfërinë dhe pasurinë gëzimin e kthesës

Gjithë ç’do gjithë ç’ke qenë

E ç’mund të jesh hapësirën kozmike

Plehërat gumëzhimën dhe qetësinë

Shkretinë tënde shijet erërat

Ajrin ç’është e ftohtë larg

Lehtë apo fort vështirë me një fjalë gjithçka –

Atëhere do të mund të shkruash ngadalëz fjalën e parë

Pas një çasti fjalën e dytë

E ashtu me radhë gjithë të tjerat.

 

Traducere din maghiară de George Volceanov

În albaneză de A.-Ch. Kuciuk

 

Ukë Zenel Buçpapaj: Ochii Mei (Sytë E Mi)

  

Ukë Zenel Buçpapaj (n. 1958) este un binecunoscut și larg apreciat poet, traducător și profesor universitar albanez, autor a numeroase volume de poezii, traduceri mai ales din poezia anglofonă, eseuri, studii științifice.

 

1.

 

Ochii mei caută lumină dincolo de tezaurul beznei

Proprii, lumină spre a se elibera de prafuri

Toate scenele durerilor trecute, prezente, viitoare

Și, amestecându-le, descoperă runiele iubirii umane.

Iată unde-s, scârțâie sub gheață, respiră,

Se gândesc doar la frunzele lor căzute de-a lungul unei ierni nesfârșite.

 

2.

 

Ochii mei mulg spetele spre a vindeca rănile zilei

Care a răcit. Vorbesc limbi nemaiauzite,

Fără vocale orbite, indiferente față de bocetul sunetelor.

Dar cine mai vrea să știe? S-au pierdur dicționarele luminii, oasele cântecelor

Înecate se ascund în buzunarele unei furtuni bătrâne

Scoâțnd flăcări. Văd cum prin mucegai cuvintele și

În guri ne îndeasă inimile, fraze stropite cu picături de sânge.

Leo Butnaru: Vargje

(l. 1949, MD)

 

Poeti samuraj in actus

(Poetul samurai in actus)

 

Gjer t’i shembej trupi

shpirti i ra para këmbëve si një

balonë e djegur mëndafshi.

 

Ottó Tolnai: II.

(1940-2025, HU)

 

II.

 

ndiqja pjesën e një klasiku ende gjallë

rrije ulur djathtas meje

ma zgjate krahune majtë dhe ta kapa

krahun e zhveshur

ndërkaq me shpinën e shuplakës të preka gjirin

nuk u tërhoqe as erdhe më pranë

ndoshta as që mora frymë

gjatë katër akteve të rënda

mbështjell ndonjëherë gjirin me dorë

si të ish topthi i parapëlqyer me rrathë i fëminisë

dhe e shqyrton gjatë e s’mban mend

kur u shembe mbi degët e trëndafilit të egër

kur pikoi mbi të plumbi

i ajrit vezullues.

 

Traducere din maghiară de George Volceanov

În albaneză de A.-Ch. Kuciuk 

Bettina Simon: Dhjetë pohime të vërteta (Tíz igaz állítás)

 

(l. 1990, HU)

I shkova nënës për vizitë,

por gjeta një fotografi në vend të saj.

Vendosa t’i shkruaj një poezi.

 

E thërras pastaj shkurt

sikur të jetë duke mbjellë qepë në kopësht

dhe shtoj: vij për herë të fundit.

 

Tash e tutje do kem shumë më tepër gjëra për të bërë

Do ndihmoj të huajt e pjekur që

të sjellin ndërmend fëmininë

ndërsa atyre që s’kanë pasur do t’u sajoj unë një.

 

Mirëpo ngadalë, tek shtohen duhanxhinjtë

dhe i vijnë rrotull spitalit, poezia shndërrohet në letër

dhe e them më tej sikur të ishte poezi.

Traducere din limba maghiară de Mihók Tamás

În albaneză de A.-Ch. Kuciuk

Shkëputur nga ”Către Saturn, înot”, tineri poeţi din Ungaria – antologie și traducere din limba maghiară de Mihók Tamás [Către Saturn, înot : tineri poeţi din Ungaria / antolog. şi trad. din lb. maghiară de Mihók Tamás ; pref. de André Ferenc. – Bistriţa : Casa de Editură Max Blecher, 2021. All Rights reserved]

Bogdán László: Borges-i në Kretë (Borges în Creta)

 

(1948-2020, HU)

E bënë, më në fund, doctor honoris causa në Kretë,

në lugun shkëlqimtar të labirintit.

Ariadna ishte edhe ajo e pranishme. E ndjeu këtë,

si edhe faktin që s’mund të rrinte zgjuar për shumë kohë.

Do t’i kish pëlqyer t’ia shihte sytë.

Diku majtas tashmë trokonte përbindëshi.

Ç’ngjyrë të ishin, vallë, sytë e saj? Të kaltër si porcelani?

Mori djathtas. Binin plisa

në gropën e mitit tonë. Filli

u këput. S’mund ta udhëhiqte asgjë.

Mjegulla zbehej. Po errej.

Kush do të mbërrinte i pari tek ai? Mister!

Fati me kokë demi apo vajza?

Recitoi një poezi të lashtë islandeze.

 

Traducere din maghiară de George Volceanov

În albaneză de A.-Ch. Kuciuk

Péter Demény: Ylberi (Curcubeu)

 

(l. 1972)

 

S’më duhen e pamundura dhe e mundshmja

s’më duhen dashuria dhe këputja,

jo – miqësia dhe vrazhdësia,

gëzimi e trishtimi,

dielli përvëlues dhe shiu –

 

por, më fort, ylberi

se si, pas ndonjë rrebeshi absurd,

të beftë, batërdisës, lindet mbi ne,

një kufi i dukshëm e aq, që nuk ndan asgjë,

thjesht fanitet, i hijshëm e marrok,

thjesht është atje, se s’mund të jetë ndryshe, as tjetërkund.

 

Traducere din maghiară de George Volceanov

În albaneză de A.-Ch. Kuciuk

Mariklena Niço: un buchet de flori am cumpărat (një tufë sysh bleva)

 

un buchet de ochi am cumpărat, fără să vreau, m-au convins în piață, m-au luat cu binețea și mi-au lăsat în mâini un buchet cu ochi, învelit cu o pânză albastră și panglică roșie

miroseau a mireasmă necunoscută

extraordinară, întru totul necunoscută

ochii stăteau deschiși pe jumătate, somnoroși, m-au făcut să mă grăbesc cu o neliniște pe care

niciodată n-o simțisem cumpărând flori

i-am pus în apă, s-au deschis cum au atins apa, venele cu frunze se deschideau pe rând cum descifrau lumina

răspândeau reflecții prin pereți, întâmplări adunate-n gropițe

stăm și privim acum, stăm și privim surprinși unii la alții

sunt florile viitorului, au spus în piață

le adunăm pentru cei cărora nu le sunt de folos, plătesc în plus pentru întâmplări extraordinare

promite-mi că nu ne vom lăsa niciodată de-ochi-ați

încât să ne pună un preț, orice preț ar fi

vino să facem dragoste, acoperă buchetul acela cu ochi

În română de A.-Ch. Kuciuk

* Titlul este al redacției

Ivo Muncian: Magjia e udhës (Magia drumului)

 

Magjia e Udhës

(Magia drumului)

 

Besoj se do t’ia dalësh mbanë me lehtësi

mes rrjetës prej merimange të ideve –

ato që janë kundër mendimit tënd

do të vuajnë mënjanë

meqë nuk sjellin fat.

 

Do të përshtaten, besoj, rruginat

me hapin tënd të vogël e të fisëm

dhe do të të dhurojnë mundësinë e përsosur të kaptosh udhëkryqin

kanë ato – rruginat –

disa fuqi mrekullibërëse.

 

Afër fundit, me përvojën e fituar

mbase do ta kesh më lehtë

të mposhtësh çdo pengesë

që s’është mjaftueshëm në ujdi

me këto kohërat e reja.

Nina Ceranu: Vargje

Po e nis këtë poemë njëlloj sikur lutem.
Po e shkruaj me bojë të zezë dhe me dorën prej dheu
të vdekatarit që jam.

*

Në Kryqin e natës çarvalitim
Barkun e mjegulluar.
Si një balenë
zhvesh
redingotën me toptha ari.

Hyjmë në mjegull –
si në një mushkëri duhanxhiu – me ndrojtje.
Në shpinë – e panjohura,
përballë një e panjohur edhe më e madhe,
ndërsa në errësirë pafundësia pa
kufi.

Fatos Arapi: Poeții se grăbesc mereu spre undeva (Poetët shpejtojnë përherë për diku)

Poeții se grăbesc mereu spre undeva
Să bea o cafea c-un prieten ce-i așteaptă
Și de mult a murit
Se grăbesc neștiind de ce
Spre somnul răvășit se grăbesc
Toamna încă nevenită, ei toamnă sunt
Singurătatea unde-i, sunt singurătate
Luminițe de tristețe le lucesc printre degete
Ca-un puf de licurici. Amintirile-și ceartă:
Ah, te vei uita, te vei uita și tu
Poeții mereu se grăbesc spre undeva
Se grăbesc în vis și nu știu de ce
O lacrimă de necaz – se grăbesc și spre ea
Mângâie nebuniile
Consolează tragediile
În cântece făr' de cântec, în drumuri făr' de drum
Din buzunarele roase le cade sinele
Ei caută omul care nu-i
Și se-nchină, două lumânări aprind:
Una pentru suflet, una pentru tine
Poeții se grăbesc să moară
Și nu știu unde.

* Fatos Arapi (1930-2018). Laureat al Cununii de Aur a Serilor de Poezie de la Struga (2008)

În română de A.-Ch. Kyçyku

 

Judith Mészáros: „and if they left off dreaming about you”

binte dëborë
nga venat e mia për jashtë
britma kish ngrirë ndër lumenj
duke na mbyllur rruzullimthi
pa asnjë krisje
pa asnjë shpëtim
e lartme qe e ftohta
brisk harresa
ëngjëj të bardhë kalëronin
kujtimet e verbër
dhëmbët e tyre ndriçues
ndiznin terrin
shkëlqimtare dhe memece
vdekja më qeshte
dhe nuk përpëlitej brenda meje fjala që pata qenë
vdisja
pavdekur
pata rreshtur kaherë
të ëndërrohem

Në shqip nga rumanishtja: A.-Ch. Kyçyku

Méhes Károly: Derisa ime bijë (Míg a lányom)

Në mëngjes, derisa ime bijë u ndërrua,
llogarita se më 10 janar 1977,
të hënën, kisha bash moshën që ka
ajo sot. I thashë se s’mbaj mend asgjë
nga ajo ditë, e megjithatë
do të mund të rrëfeja me hollësi se si
do të ketë kaluar një mëngjes nursëz dimri
me zgjimin më 7, me gjërat e zakonshme;
Në Radio Kossuth jepej
Koha sot dhe nesër, më 7 e 20
babai mbaronte mëngjesin, nëna
ishte edhe ajo me ngut, kuzhina përhapte
aromë buke të thekur, atë hanim
unë dhe im vëlla, ai parapëlqente reçelin,
unë më fort kaçkavallin e sallamin,
u veshëm trashë, se ish dimër, dhe siç
pashë tani (në internet) ishte e hënë,
si sot, por sa shumë ndryshon
kjo ditë prilli, thashë,
teksa ime bijë vazhdoi të krihte
ëndërrimtare flokët. Mendova,
por s’thashë gjë, se ndoshta, ndonjëherë,
pas tridhjetë vjetësh, një mëngjesi,
një mëngjesi të gjithëfarshëm, do ta cytë
edhe ajo fëmijën e vet duke i treguar se si
ridhnin mëngjeset e përgjumur
kur ajo shkonte në shkollë, se zgjimi
ishte i mundimshëm asokohe, mëngjesi
dhe gjithë të tjerat, gjithë mëngjeset
ishin të njëjtë, a thua se pat qenë
përherë mëngjes, duhej të zgjoheshe
gjithnjë; e megjithatë qe mirë, ngaqë
ishte atje babai, që nuk ngutej,
por rrëfente gjithfarë qyfyresh,
i pashqetësueshëm, i përkushtuar, derisa,
më në fund, arrinte të më shkulte
një nënqeshje, s’përmbahesha dot,
nuk isha më aq e përgjumur
dhe e murrëtyer, e që nga ai çast
ishte mirë, s’kish rëndësi se qe vjeshtë
a pranverë. E di, e dashur
(ose i dashur?) do t’i thotë fëmijës ime bijë 

s’ka rëndësi në është vjeshtë a pranverë

(...)

Traducere din limba maghiară de Kocsis Francisko

În albaneză de A.-Ch. Kuciuk

Vijon në Revista Haemus Nr. 66-70.

Rubrika Medalion

Poemë e mundshme (fragmente)

Iulia Enkelana

*

Ky ravgim është rrënja e fundit.

 

Ushqehem me mall që të mos ushqehem me furi

Sot isha fantazmë –

si zakonisht, vetëm se këtë mbrëmje edhe trupërisht

dyert ishin hapur dhe hyra

e padobishme të them se hapësira qe mpakur

„Gjithçka është e vdekur”, thashë

teksa më mbytnin

të gjitha ato

copëza të ndritshme

që ndonjëherë më janë e vetmja ndihmë e parë.

Iolanda Malamen (Rumani): Poezi/i

Poete dhe prozatore e shquar, piktore, përkthyese dhe gazetare e kulturës (l. 1948), autore e vëllimeve Gjendje hyjnore, Udhëtim në natyrë, Tokë nën dëborë, Një gur i bardhë mbi një gur të zi, Lulja që ec, Engjëlli i zbritur në rrugë, Ngadhnjimi i dantellës, Islanda e dytë (poezi); Unë, mjeshtëria e xhelatit dhe mbretëresha e pikëlluar, Shtëpia Verdi, Filipi dhe Margarita, Letër Lavuazierit, Alisa në Botën e Krimit, Antoni dhe Kavabata (prozë) etj. Ka botuar pesë vëllime bisedash me shkrimtarë rumunë e të huaj. Laureate e shumë çmimeve me rëndësi, mes të cilëve Medalja e Akademisë Femina për poezi (1999) dhe e Çmimit APLER për gazetari kulturore (2006). Ndërroi jetë në Bukuresht më 11 tetor 2022. 

 

Një kafshë e rraskapitur

(Un animal sleit de puteri)

 

Një kafshë e rraskapitur

kështu e shoh veten në shtatëdhjetëvjetorin

që duhet mbrojtur medoemos

nga ndërkryerja.

 

Kur shkrova këtë, tërhiqja pas vetes jetën

Dhe pata bërë prej saj një pamje të pavdekshme. Veshur me një pardesy ngjyrë algash, qepur sipas modës

studentore të atyre viteve

e shihja veten si shpëtimtar i shkathët i vdekjes

ndëshkuar të shkruajë vargje të ngathët.

 

Në Indi pat rënë shi gjatë një dite sa për një shekull dhe Ganxhi qe ngritur gjer në qiell.

Martin Camaj: În templul Aphroditei

Poet albanez de talie europeană, prozator, eseist şi lingvist (Temal, Albania 1925 – Lengriess, Germania 1992), autor al volumelor: "Un fluier prin munţi", "Diella", "Legende", "Lirice între două vârste", "Omul, cu el însuşi şi cu alţii", "Cercuri", "Drania. Madrigale", "Poezii", "Trăsnete", "Sub umbra şarpelui", "Făcliile nopţii", "Candela de argint" etc.

Cel puţin o dată, fiecare a pornit spre Templul Aphroditei şi, după ce a gustat din frumuseţea formelor, a ieşit de acolo fără a-i intra nici un ghimpe pe talpă. Dar nu astfel i s-a întâmplat lui Drane.

Alergând după linia lăsată de celălalte broaşte, Drane s-a trezit înconjurată de ruinele culturii dorice. Printre ruine, exact ca-n vremurile antice, strălucea templul zeiţei. Acolo înăuntru şi-a petrecut Drane noaptea, lângă altarul jertfelor.

Înainte de a veni soarele, veni arheologul, conducătorul săpăturilor, înalt şi, pare-se, nordic.

Când el a intrat în templu şi s-a plimbat împrejur cu pantofii săi cu tocuri de metal, Drane s-a trezit şi porni să plece, fără a-şi etala frumuseţea de zeiţă cerută de situaţie. Savantul, iubitor de necuvântătoare, a prins-o şi a pus-o încet în centrul altarului, lângă o broască de piatră roşie rămase din antichitate. Şi începu să le compare, să le măsoare, întorcând-o pe Drane cu burta-n sus, într-o parte şi-n alta, cum cerea curiozitatea.

În sfârşit, mulţumit că broaştele semănau perfect, ca şi cum ar fi fost gemene, a dovedit că rasa Dranei nu era alohtonă în templu, ci autohtonă. De aceea, i-a scris Dranei un număr pe ţeastă şi a lăsat-o liberă.

Ajunsă la capătul câmpului, cu maţele şi plămânii ameţiţi, Drane a vomitat tot ce mâncase. Cuiva, frumuseţea exagerată îi iese din nas, ar fi spus cineva.

Prezentare și traducere: Kopi Kyçyku