Hiqmet Meçaj: Baladă pentru pantoful care n-a mers

 

Poet, prozator, eseist şi gânditor albanez, născut la 2 mai 1944, la Vlora (oraş pe malul albanez al Mării Ionice), autor al volumelor: „Pornirea”, „Zile de primăvară”, „Pământ neadormit” „La voi eu bat”, „Sinuciderea lumânărilor”, „Păpuşile pădurii”, „Memorie inventată”, „Spre Nicăieri”, „Puţintelul”. Hiqmet Meçaj este inclus în nenumărate antologii şi manuale şcolare şi aparţine curentului literar microlumism, întemeiat şi lansat de el. Trăieşte la Vlora.

 

Nu se ştie de ce buldogul şi-a băgat mutra în acel dulap mare, a prins în dinţi pantoful stâng, tocmai când acesta, împreună cu pantoful drept, se rugau, ca în fiecare zi, să poată ieşi afară, să fie purtaţi şi să calce pe străzile lumii, sub ploaie sau sub soare, asta n-ar avea nicio importanţă, numai să fi simţit bucuria mersului, fiindcă de ani de zile stăteau închişi, în întunericul acelui dulap. Buldogul însă, l-a prins doar pe unul dintre pantofi, pe cel stâng, l-a scos de acolo după ce şi-a înfipt dinţii mari în pielea frumoasă şi cusută cu fineţe, a ieşit în balcon şi, după ce a urzit câteva jocuri periculoase, muşcându-l şi aruncându-l, împingându-l cu labele şi cu mutra, pantoful stâng a simţit cum zboară în aer, cum face nişte sărituri riscante, care i s-au părut totuşi frumoase, a fost trântit de două-trei ori pe cimentul dur, a sărit şi s-a ascuns într-un mic tufiş.

Ardiana Salihu: Facit

 

Prezență discretă, pe măsura unui talent ieșit din comun, Ardiana Salihu (născută la Priștina și stabilită la Graz) scrie o proză neconvențională – în albaneză și germană – propunând o combinație stranie între distopic și realitate imediată, sarcasm și duioșie învăluită, amestecând într-un mod cât se poate de firesc, sau cel puțin greu de combătut, paradigme și stiluri, calambururi și metafore insolite, trezind în imaginația cititorului instruit sentimente și structuri pe care cotidianul încearcă să le adoarmă.

Miercuri... tremur, mă freamăt... simt suflul adunat de-a lungul săptămânii, simt cum mi se umplu ochii și nu doar ochii. O neliniște incontrolabilă îmi acaparează toată ființa. Mă predau dulcelor închipuiri: în curând mi-o voi face din nou! M-am hotărât să mi-o fac o dată pe săptămână. De ce nu, mă amuză și mă copleșește puterea acestei închipuiri pe care multă vreme mi-o strânsesem undeva în mine ca pe un tabu sacru și, nu rareori o bănuisem a fi o tainică lăcomie, o activitate păstrată numai pentru curajoșii aleși. Accept că gândul de a ți-o face m-a zguduit sălbatic mai ales de la pandemie încoace. Nu-i de mirare: oamenii trebuie să se ocupe de ceva în aceste vremuri grele. Fie și cu chestiuni ce duc sau se transformă în fixații. Oriunde mă aflu și oriunde merg mă urmărește umbra acestui gând. De pildă, văd oameni și mă-ntreb: Oare și-o fi făcut-o? Sau: i-o fi făcut-o civena? Unde, când pentru ultima oară? (Și nu mă sfiesc, nici nu mă simt prost, cum mi se întâmplă, vorba vine, în acele clipe inexplicabile când urmăresc politicieni sau vedete prin media și nu mă pot concentra deloc în ceea ce spun, fiindcă tot timpul îmi imaginez făcându-și-o). Mă calmează poate oarecum și adevărul că în această perioadă ”facerea” a devenit un trend acceptat pretutindeni și se practică fără ezitare în moduri și țări diferite: să ți-o faci când alții te văd; să ți-o faci când alții așteaptă în spatele ușii, să ți-o facă cineva cu mâna lui și alții să privească, așteptând în fața sau în spatele ușii; ba chiar una dintre numeroasele teorii ale conspirației, răsărite masiv în astfel de vremuri, pretindea că în diferite companii sau instituții erau organizate orgii de tip făți-o / fă-i-o, unde cohorte de oameni, în răstimpuri programate cu grijă, într-un chin de admiratori sectanți, așteptau la coadă plini de speranță și răbdare. Altfel spus, multe se întâmplau și nimeni nu mai simțea că ar fi ceva neobișnuit să ți-o faci sau să i-o faci altuia în public. Dimpotrivă, fiecare se simțea cumva provocat, dar și împlinit în felul său.

Pär Lagerkvist: Babai dhe unë

Sjell ndërmend se njëherë, - isha nja dhjetë vjeç, - gjatë një pasditeje të diele, babai më mori përdore që të shkojmë në pyll e të dëgjojmë këngën e zogjve. Ia bëmë me dorë nënës, që s’mund të vinte me ne; duhej të rrinte në shtëpi e të përgatiste darkën. Dielli ende ndriçonte ngrohtë dhe ne u nisëm për udhë. S’para e kisha marrë fort seriozisht ngjarjen me këngën e zogjve, që s’më dukej kushedi ç’gjë e bukur a e mrekullueshme; babai dhe unë ishim njerëz të shëndetshëm e me kryet mbi supe, lindur në fshat dhe të mësuar me natyrën, ndaj edhe s’hidheshim në erë për aq gjë. Por ishte një pasdite të diele dhe babai kishte pushim. U çapitëm mbi shina, atje ku s’lejohej të ecje, por babai punonte në hekurudha dhe kish të drejtën të çapitej mbi to. Nga kodërzat anës shinave hyje menjëherë në pyll.

Befas dëgjuam këngën e zogjve dhe gjithë tingujt e tjerë. Nga shkurret vinte cicërima e trumcakëve dhe e bilbilave të vegjël, e harabelave dhe e mëllenjave, si edhe mbarë gumëzhima që të rrethon sapo hyn në një pyll. Toka ishte e mbuluar me anemona, mështeknat sapo kishin nxjerrë sythat dhe bredhat përhapnin aromën e tyre të freskët. Një erë e këndshme vinte nga të gjitha anët, ndërsa toka avullonte lehtë, sepse dielli e ngrohte. Kudo mbretëronin jeta dhe lëvizja; grerëzat e mëdha dilnin nga foletë e tyre, mushkonjat vërtiteshin pranë kënetave, ndërsa nga shkurret fluturonin me shpejtësi zogj të vegjël që i gëlltisnin dhe pastaj zhdukeshin sërish nëpër ferra sa hap e mbyll sytë. Pa pandehur dëgjuam një tren që shfrynte dhe u desh të zbrisnim nga kodërza; babai përshëndeti mekanikun e lokomotivës duke çuar dy gishta anës pallarisë së të dielës, ndërsa mekaniku e përshëndeti ushtarakisht, me një shenjë dore; gjithçka ndodhi shumë shpejt.

Max Blecher: Ngjarje nga zhgjëndrra e tanishme / Întâmplări în irealitatea imediată - fragment romani

Max Blecher (lexohet Maks Bléher, 1909-1938), prozator e poet rumun me prejardhje hebraike, ndërroi jetë fare i ri, pas vuajtjesh, një pjesë e të cilave u shndërruan në libra vegimtarë: Corp transparent (Trup i tejdukshëm, poezi) 1934; Întâmplări în irealitatea imediată (Ngjarje nga zhgjëndrra e tanishme) 1936; Inimi cicatrizate (Zemra me vraga plagësh) 1937 dhe Vizuina luminată (Strofulla e përndritur) post-mortem, 1971.

Pasi e takoi në qytetin Roman, ku përballej oreçast me vdekjen dhe shkruante një letërsi të nivelit kafkian, autori tjetër i shquar, Mihail Sebastian, shënoi në ditar: Do kem më ndonjëherë të drejtën të ankohem për gjë? Do kem paturpësinë t’i lejoj vetes teka, shqetësime, nerva? Ai jeton në intimitet me vdekjen. Jo me një vdekje abstrakte, mjegullore, afatgjatë. Është vdekja e tij, e saktë, e përcaktuar, e njohur me detaje, si një send. Çfarë i jep kurajo të jetojë? Çfarë e mbështet? S’është as i dëshpëruar.

Lufta me vdekjen e mirëfilltë, epërsia shpirtërore e mendore, sikurse besimi në fuqinë e letërsisë gjenden të rrënjosura në ligjërimin krejt të veçantë të Blecher-it dhe përcjellin njëherazi kurajo, dëshirë të patundshme për të jetuar, por edhe ftesën që njeriu të mos e zvogëlojë veten duke u dhënë një vlerë të rreme disa ideve, ngjarjeve dhe sendeve.

[Presentation SQ / RO]

*

F r a g m e n t

I pant, I sink, I tremble, I expire.

P. B. Shelley

I 

Kur ia ngul sytë për shumë kohë një pike të ngrirë në mur, më ndodh ndonjëherë të mos di as kush jam, as ku ndodhem. Ndiej atëbotë mungesën e identitetit tim nga larg, sikur të jem shndërruar, për një çast, në një person krejt të huaj. Ky personazh abstrakt dhe personi im i vërtetë ndeshen për bindjen time me forca të barabarta.

Në çastin pasardhës, identiteti im e gjen veten si në ato kartolinat stereoskopike, ku dy pamje ndahen heraherës gabimisht dhe vetëm kur mjeshtri i vë në vijë, duke i mbivendosur, krijojnë befas iluzionin e relievit. Oda më fanitet atëhere me një freski që s’e ka pasur më parë. Ajo rikthehet në vetëdijën e vet të mëparshme, teksa sendet e saj vendosen në vendet e tyre ashtu siç një plis dheu të shkërmoqur tretet brenda një shisheje qelqi në elemente të ndryshme, përcaktuar qartë dhe me ngjyrimin e kahershëm që kam për to në kujtime.

Ndjesia e largimit dhe vetmia, në çastet kur personi im i përditshëm është shpërbërë në pavetëdijë, ndryshon nga çdo ndjesi tjetër. Kur zgjat më tepër, ajo bëhet frikë, tmerr se s’do ta rigjej më veten kurrë. Në largësi ngulmon një siluetë e pasigurtë e imja, e rrethuar nga një ndriçim i madh, siç ndodh me disa sende në mjegull.

E tmerrshmja pyetje se „cili jam, në fakt” jeton atëhere brenda meje si një trup krejt i ri, rritur me një lëkurë dhe ca organe që s’i njoh fare. Zgjidhja e pyetjes kërkohet nga një kthjelltësi më e thellë dhe më thelbësose sesa e trurit. Gjithë ç’mund të shqetësohet në trupin tim shqetësohet, dridhet dhe ndërkyhet më fuqishëm e më elementarisht sesa në jetën e përditshme. Gjithçka përgjërohet për një zgjidhje.

Nina Cereanu: El, Domnul Slătineanu

Prozatoare, poetă, jurnalistă de cultură și editoare, Nina Ceranu (pseudonimul Ninei Chelariu) a scris, publicat și îngrijit peste 30 de volume, fiind răsplătită de-a lungul activității sale literare și culturale cu numeroase premii și distincții (printre care, Premiul Uniunii Scriitorilor – Filiala Timișoara pentru romanele Singurătate în doi, 1993; Americanul, 2001 și Viaţa între zero şi unu, 2015).

 

Domnul Slătineanu pleacă. El, ca bărbat, n-avea ce căuta acolo când muierile scormonitoare, mai rău decât jivinele, vor răscoli patul fetei-fecioare, se vor folosi de păcatul ei ca s-o răstignească şi să-şi verse focul tuturor trădărilor strânse şi pitite prin cotloane de suflet. Şi în viaţa lor au intrat fete-fecioare care le-au îndepărtat de soţi. Sau ele au fost fetele-fecioare… El, domnul Slătineanu, n-are nicio putere să întoarcă rânduiala lumii acesteia, neschimbată de la începutul zidirii ei de către Dumnezeu. Are o revelaţie: poate ar fi trebuit mai de mult să se mute în oraş. Dar, oricum e timpul… Satul acesta, reclădit pe ruinele celui ars, n-o să aibă liniştire niciodată, căci nu e bine să înalţi din nou pe temelii părăsite, bântuite de păcatele înaintaşilor. Nu vrusese şi pace să fie unul dintre amploiaţii care se luaseră pe urma mutării dregătoriilor în alea 7-8 case, şi care, dimineaţa, porneau cu căruţele spre oraş şi seara se-ntorceau să doarmă în paturile lor, lângă muierile lor.

Avea lupta lui, de menţinere a şcolii. O cauză iremediabil pierdută, dar se încăpăţâna să spere. Şi, pe urmă, dacă îi era de-o scărmăneală bună de la autorităţi, prefera s-o capete pornind cu grupul de studenţi care veneau acasă de sărbători şi-n vacanţe, mai ales cei din Bucureşti, şi ridicau glas împotriva maniei românilor de a imita în toate, cerând să se înceapă a duce în ţară o viaţă originală. Tot dintre ei înfiinţaseră la Iaşi un club de lectură sub denumirea de „Unirea”, care avea scopul de a răspândi cultură şi lumină şi de a ridica moralul oamenilor prin susţinerea de conferinţe. La îndemnul lor, făcuse şi el câteva apeluri pentru ca scriitorii pe care-i ştia să-şi trimită operele lor spre bibliotecile care erau pe punctul de a se înfiinţa aproape peste tot.

Kopi Kyçyku: Vetëm pjesërisht

 (Tregim)

Nuk kish ditë më të lumtur për Mazllumin, (që njihej nga të gjithë me nofkën “Kuton”, ngaqë, pas dy fjalësh, të tretën shqiptonte foljen “kupton”, së cilës ia hante sistematikisht “p”-në), se sa kur vinte ndonjë direktivë nga Lart. Le pastaj kur kjo kish lidhje me rreptësimin e masave për fuqizimin e diktaturës së proletariatit. Këtë e kishte pikën më të dobët, sepse edhe vetë kishte dalë drejtpërdrejt prej gjirit të klasës puntore: nga brigadier ndërtimi, kishte hipur majë karrikes së sekretarit të partisë të rrethit për propagandën.

E, pra, një ditë e tillë ishte edhe ajo e premte qershori, paçka që me shi të rrëmbyeshëm e të pandalshëm. “Qielli le të vrenjtet sa të dojë, mua më qesh e më gufon zemra! Të rrojë partia!” i tha Mazllumi sekretarit të parë, kur ky e vuri në dijeni për një udhëzim të sapombërritur të Qëndrës për thellimin e luftës së klasave, jo vetëm në gji të popullit, por edhe në vetë radhët e partisë. Dhe vërtet: komunistët duhej të ishin, edhe këtë herë, si gjithmonë, të parët në sakrifica, ta fillonin nga vetja.

Mark Simoni: Legjenda e dasmorit të çuditshëm

(Tregim)

Kulla e tij ishte majë një shkrepi, bash në malin më të lartë. Dhe varej mbi humnerën dhe honet e lugjeve. E kishte më afër qiellin se sa tokën. Madje shpesh atij i kujtohej ai fëmija i vogël, që në një mort e pati pyetur:

- Ti, a e ke pa dhe taku Zotin?

Kulla kishte përpara një oborr të vogël me gardhin e bërë me dru pishe të kuqe, ndërsa mbrapa mbështetej një lëndinë sa për të zënë robt a gjint e një dasme a morti.

Kishte disa netë që burri qe i shqetësuar dhe kastërgjim. Medeomos i duhej të ndante ditën e dasmës së djalit të vetëm. I kandej shumë ta kishte në pranverë. Atëherë çelnin lulet, vinin zogjtë, shkrinte dëbora, hovte gjaku. Grave u binte fytyrave një pasha dhe bukuri e pashoqe, dhe trupat e tyre, si asnjëherë tjetër, zinin fëmijë e mbarseshin për bukuri.

Netëve, ai dëgjonte se si humnerave dhe lugjeve, përrojeve atje poshtë, shpateve të maleve shkepej bora, që merrte përpara, pisha dhe gurë, lëndina të vogla, e stane, dhe i hidhte në fund të botës. Dëgjonte lukuninë e ujqërve që klithnin nga uria, me zërat e tyre të zvangur e tërë trishtim. Diku anash honeve silleshin me revan kuajtë e egjër, që iknin tërë zhurmë e trok, prej frikës së ujqërve dhe hijeve të natës. Ai e njihte për mrekulli gjuhën e natyrës, dhe sidomos dimrin. I kuptonte edhe kur përrenj të tërbuar derdheshin në lumenjtë e ngushtë të maleve, edhe kur kafshë të dala mendsh dhe me sy të kuq, mbërrinin deri te gardhi dhe ziti i tij.

Lorenc Vangjeli: Ëngjëjt e errësirës

I njohur shumë më tepër si analist e gazetar, autor i librit „Të gjitha rrugët fundojnë në varreza” (Sh. B. Marin Barleti, Tiranë, 1995), Lorenc Vangjeli (l. 1969) është talent sipëror në prozë. Përmes botimit të kësaj novele, që do të pasohet nga të tjera, Revista Haemus synon të verë në vend tekst pas teksti një padrejtësi ende të pashpjegueshme dhe t’i rifalë vëmendjes së kritikës dhe lexuesit të zgjedhur një autor të paktën befasues. [Haemus]

Mos u mërzit, shpirt, arritëm. Edhe pak, edhe pak. Unë banoj këtu pranë. Do të kthehemi majtas e pastaj do të zbresim ca shkallë, pastaj ca shkallë të tjera, e së fundi do të vazhdojmë të zbresim shkallë. Por ti nuk duhet të mërzitesh. E di që ke ftohtë dhe të tremb errësira, por duro edhe pak. Ke duruar muaj të tërë pa ke nxjerrë kokën nga këmbët e sat ëme. Nuk është mirë të ankohesh nga uria, sepse, edhe po të vajti mendja tek tryeza, nuk mund ta çosh gojën atje. Ti duhet të mësosh të jetosh vetëm me ajër, madje më saktë, me kujtimin e ajrit që ke thithur dikur. E mban mend? Njëherë mbusheshin mushkëritë, njëherë zbrazeshin e kështu vazhdimisht, pambarim, deri në mbarimin tonë, mbushnim zbrazëtinë e ditnetëve. Ja pra, edhe ca shkallë dhe mbërritëm. Kam ëndërruar shumë gjatë për një mik. S’mbahet mend kur kam fjalosur për herë të fundit. Dhoma ime është e vogël, mure betoni të zhgarravitur, një shtrat i drunjtë dhe një çati që pikon edhe kur nuk bie shi. Askush nuk vjen tek unë, madje as zhurmat që bujtin papritur nga përtejbota, nuk janë zhurma, por heshtje. Heshtja pikëzohet nga tavani, pastaj bie mbi qafën time, pastaj më rrëshket nëpër gjoks, pastaj unë vazhdimisht ngjethem nga të ftohtit, ndonëse e di mirë që kurrë nuk mund të ngrohem. Dhe lekura ime e çjerrë nga heshtja më gjakosej, dhe gjaku dukej që ishte tharë, dhe ndonëse i tharë ai vizatonte mbi gjoks tatuazhe të çuditshme, dhe tatuazhet dukeshin si mesazhe të përtejbotës, dhe përtejbota nuk çuditej nga asnjë mesazh. 

Hiqmet Meçaj: Broaștele își caută rege (Bretkosat kërkojnë mbret)

Broașteșe erau supărate. Se învârteau în jurul mocirlei nemărginite și se spărgeau în bârfe. Nu se putea spune că discută, căci broaștele nu știu să discute, să-și exprime vreun gând sau să dezbată. De ce? Pentru că broaștele nu știu să asculte. Nu că ar avea vreun defect la urechi, dar când discută, discută toate în același timp și cine mai poate asculta?! Dacă nu credeți ce vă spun, mergeți acum la mocirla nemărginită. Vă veți convinge că broaștele zi și noapte se sparg în bârfe.

Spuneau că sunt tare supărate, că au drept rege un vierme gras și prost care tot timpul doarme. Noaptea, dacă cineva îi ducea de mâncare, mânca; dacă nu, nu se supăra. Vierme gras fiind, trăia și din grăsimile acumulate în timp. El dormea și mânca, sau nu mânca și nu se interesa deloc de treburile statului. Hoții, nesimțiții, înșelătorii, criminalii, cu toții nemiloși, aveau mână liberă, nu-i oprea nimic. Broaștele tinere erau violate, negustorii erau jefuiți, bețivii făceau scandaluri, șoferi fără permis făceau accidente în lanț. Pur și simplu, nu se putea trăi în regatul mocirlei nemărginite, condus de vierme gras, adromit și mâncăcios.

Mihai Mateiu: Gjahtari (Vânătorul)

„Gjithmonë i kishin pëlqyer ngjyrat! Me orë të tëra

mund të rrinte e vetëm të shihte përreth.”

Vështron duke picërruar sytë paletën e pafundme të grive: të zeza e të murrme, prej toke e gjethesh të thara; të gjelbra, vjollcë e të verdheme, prej lëvozhge të lagur; të kaltra e të zbardhëllyera, prej qielli vjeshte të vonë – mjegulla ndehet mbi to si një sitë qumështore, duke i tretur tek njëra-tjetra. Pluskon me shtroja të holla mbi baltë e gjethe të bymyera, atykëtu shpërbëhet dhe, në ato zgavra të zbrazëta, ngjyrat janë më të forta, trajtat – të prera më qartë.

Një luginë e gjerë, me disa pllaja – nga njëra anë toka ngjitet përgjumshëm drejt një maje që nuk duket. Mes trungjeve të lëmuar të aheve dhe shkozës përzjehet nga një grumbull lisash ngjyrë qymyri të njomur dhe shumë gëmusha verri e lajthish. Djali qëndron nën një trung të rrëzuar, në rrënjët e të cilit ende varen plisa dheu. Mban rroba të trasha, vizatuar me gjethe e degë në jeshile të errët, kambale qafëgjata dhe një kapelë me pellush edhe për veshët. Mbi trung mbështetet çiftja, me tytat përpjetë. Pranë tij, varur pas një dege të thyer, varet një torbë prej lëkure të zezë nga e cila dalin nja dymbëdhjetë shigjeta – pendët e tyre janë të bardha, ndërsa majat – në një të kaltër të thellë.

Është rreth 20 vjeç, por shprehja e qetë e fytyrës e bën të duket më i pjekur. Trupvogël, fytyrë eshtake, sy me ngjyrë të errët dhe vetulla të trasha. Qëndron gati mëgjunjazi, me shpinën mbështetur pas trungut. Mban në prehër një hark të madh, teksa gishtat e të dyja duarve ledhatojnë drurin e harkut, duke ndjekur pavetëdijshëm trajtën e tij të ndërlikuar.

Një kërcitje dege e shtyn të ngrihet. Nja 25 metra më tutje, një burrë që ka dalë nga mbrapa një ferre i bën shenjë me dorë – ka shkelur padashje mbi ca shkarpa. Djali qëndron më këmbë, duke u munduar të shpihet e duke vështruar anembanë.

Augustin Cupșa: Ç’do të ndodhë kur të vdes (Ce-o să se-ntâmple când mor)

prozë

Augustin Cupșa (Augustín Kúpsha) lindur në vitin 1980, është një nga autorët më të vlerësuar të letërsisë së re rumune. Ka mbaruar studimet për psikiatri në Bukuresht (2010). Është autor i romaneve Shpuesit dhe Kështu të rritet bari mbi ne; i vëllimeve me proza Profesori Bum dhe Lulëkuqet suedeze dhe Gëzimet e trishtimet e mëdha, si edhe i disa skenarëve (Treni drejt Bukureshtit niset nga peroni 3, Oh, Xhoni, oh). Laureat i disa çmimeve për letërsi e kinema, është i pranishëm në mjaft antologji proze, në rumanisht e gjuhë të tjera.

Prapa derës dëgjoheshin të qeshura dhe qyfyre. Daria fshiu ballin me shpinën e pëllëmbës, e përshtati çantën mbi sup dhe priti. Që përtej vinin dy zëra – njëri prej gruaje, i lehtë, i mprehtë dhe acarues, ndërsa tjetri: prej burri – më i shtruar dhe i këndshëm. I hodhi sërish një sy zarfit. Emri ishte i rregullt – Silvia Kordea, adresa gjithashtu.

I dinte këto gjëra edhe pa i verifikuar, përderisa bënte të njëjtat udhë drejt të njëjtëve pallate banimi tetë vjet rresht dhe, ndërkohë, Daria sillte në lagje një mal me revista, fatura, abonime dhe letra, duke mundur të njihte shumë njerëz, megjithëse jo të gjithë. Zakonisht letrat i hidhte në kutitë prej kompensate të kateve përdhesë, i paloste revistat mëdysh në gjunjë dhe i ngjeshte brenda. Kështu puna i shkonte fjollë. Vetëm kur kishte ndonjë letër të porositur i duhej të ngjitte katet, të kërkonte apartamentin përkatës dhe të gjente marrësin, që ky të nënshkruante, ndryshe nuk i lejohej të largohej.

Një herë, një burrë i pallatit Z3 ia hapi derën dhe e ftoi brenda, nguli këmbë të pranonte një kafe dhe ajo e pati vështirë të mos pranonte.

Dino Buzzati: Veza

Në kopshtin e Vilës Mbretërore, kryqi Vjollcë Ndërkombëtar do të organizonte gjuetinë e madhe të vezës për fëmijët nën 12 vjeç. Bileta 20 mijë lireta.

Vezët fshiheshin nën disa grumbuj fieresh, pastaj jepej sinjali i nisjes dhe të gjitha vezët që arrinte të gjente një fëmijë, ishin të tijat. Vezë me përmasa dhe lloje nga më të ndryshmet. Prej çokollate, prej metali, prej kartoni. Kishte dhe nga ato me lodra shumë të bukura brenda.

Xhilda Sozo, kameriere me orë, dëgjoi të flitej për këtë gjueti në shtëpinë Zernota ku punonte. Zonja Zernota do t’i çonte të katër fëmijët e saj atje. Që të gjithë bashkë kushtonin 80 mijë lireta.

Xhilda Sozo, 25 vjeç, as e bukur, as e shëmtuar, e vogël, e imët, fytyrëmprehtë, plot vullnet, por edhe me dëshira të ndrydhura – dhe me një vajzë 4-vjeçare, një krijesë e hijshme pa mbiemër atëror, eh – mendoi që ta çonte dhe ajo vajzën e saj atje.

Ditën e gjuetisë, e veshi Antonelën e saj me mantelin e ri dhe kapelën e kashtës, që e bënin të dukej njësoj si vajzat e zotërinjve.

Ndërsa Xhilda nuk mund t’i ngjante një zonje: rrobat i kishte tepër të vjetra. Por i lindi ideja për diçka tjetër; gjeti një lloj skufjeje, u rregullua pak a shumë si infermiere dhe po të mos e shihje me vëmendje, fare mirë mund ta merrje për një dado moderne, nga ato që kanë diplomën e Gjenevës ose të Noshatelit.

Veronica D. Niculescu: Njeriu, të cilin e pret në shtëpi një kanarinë (Omul pe care-l aşteaptă acasă un canar)

Veronica D. Niculescu (l. 4 maj 1968, Pitești, Rumani) prozatore dhe përkthyese e njohur rumune, autore e disa romaneve dhe vëllimeve me tregime.

Do të doja të shihja një herë në lajme, një herë të vetme, se si nga shumë viktimat e një aksidenti automobilistik, zgjidhet të vihet nën lupë e të shtrydhë lotë një njeri që s’ka fëmijë në shtëpi. Një njeri që ka në shtëpi një qen. Një njeri që ka në shtëpi një derrkuc Guineje. Një kanarinë. Një lule në parmak. Ose, edhe më mirë: një njeri të cilin nuk e pret askush askurrë. Nuk e pret as të gjallë, nuk do ta presë as të vdekur. Njeriu që s’do të jetë kurrë i denjë për një tregim. Njeriu që s’ngre peshë.

I shkruaj këto në mbrëmje, pasi shoh televizorin, pastaj pyes: po vallë jo për këtë ekziston letërsia? Që të shkruash:

Njeriu, të cilin e pret në shtëpi një kanarinë

Do ta përfytyrojmë atë njeri. Do të zgjedhim një njeri mes atyre që s’bien në sy, si unë e si ti, aq të rëndomtë, saqë nga largësia ku ndodhemi nuk shquhet veçse një ravijëzim i paqartë, një trajtë e vagët, me puls. Me mendjen tek përshkrimi, do të joshemi të përdorim, - duke u larguar me kujdes nga emisionet e lajmeve, - dy tipare të huajtura nga një libër, sepse na pëlqejnë aq shumë dhe se u përshtaten tani, për gjithmonë, të gjorëve që do të vdesin: mbase dikur pat kënduar me violinë dhe pat pasur një mi të bardhë. Por do ta mbajmë veten. Do të mjaftohemi vetëm me: ky njeri ka në shtëpi një kanarinë.

Ndue Ukaj: Pasqyra e një gjenerali

Në qytetin verior Sh, rrëzë maleve të larta që preknin qiellin kaltërosh, e përtej brigjeve të lumit, me një pamje përrallore, shtrihej fshati Lekë. Mu aty, në një lartësi të dukshme për çdo sy kalimtari, si shkëmb i thepisur, rrinte një shtëpi e vjetër, aq e vjetër, sa s’mbahej mend. Askush s’e dinte saktësisht vjetërsinë e saj. S’dihej kush e kishte ndërtuar, e ma pak, pronë e kujt qe. Prej kur mbahej mend, shtëpia ruante të pandryshuar një ngjyrë të frikshme, si ngjyrë dheu. E tillë çfarë ishte, ajo i kishte gjitha karakteristikat e një shtëpi misterioze.

E kjo s’ishte e tëra në lidhej me historinë e asaj shtëpie, sepse ajo që e bënte atë ma të ankthshme ishte diçka që ndodhej brenda saj. Ishte një pasqyrë, nga e cila shihej e gjithë shtëpia, madje edhe skutat ma të fshehta, ndonëse ajo ishte e vendosur në hyrje të ngrehinës disakatëshe, me shumë dhoma si labirinte. Përtej pasqyrës, ndodhej një korridor dhe disa dyer të mëdha, mirëpo, sipas rrëfimeve, askush deri me sot s’kishte arritur të kalonte matanë pasqyrës.

Bogdan Munteanu: Palltoja (Paltonul)

Bogdan Munteanu, lindur më 28 prill 1979 në Arad të Rumanisë, jeton në Timishoara, autor i tre vëllimeve me tregime (Vals mbi fije merimangash, 2010; Mirë se të humba, Incognito!, 2011 dhe Harrove të qeshësh, 2016).

   

Rri si hajvan para shtëpisë së Xhixhit, mbështjellë me pallton e tij të re. Është dhjetor, ftohtë, fryn era.

Tmerr fare.

Xhixhi po vdes dhe unë duhet të gjej një mijë lei*.

Si dreqin t’ia prish qejfin? Po vdes! Dhe s’i kam ato të holla, nga t’i nxjerr kur s’i kam? Flas edhe me vete në rrugë. Mjaft, qepe, qetësohu!

Nuk shkon. Dua t’ia dal mbanë, ta heq nga mendja këtë vizitë të çmendur, të bërtas, t’i ulërij dikujt. I telefonoj sime shoqeje. Telefoni, Laura, kështu. Ah, ia qif...! S’paskam kredi! S’kam punë, s’kam asgjë. Vetëm borxhe, kaq. Mor, Xhixhi, mor, ç’po më bën ti mua?

E njoh Xhixhin që kur isha një pëllëmbë. Banonte në pallatin B11, ndërsa unë sapo isha shpërngulur në B12. Plot dy javë ndenja mbyllur në shtëpi derisa mora guximin të dal. E kisha parë përditë Xhixhin nga dritarja, ishte më i madh e më i shëndoshë se bashkëmoshatarët dhe i rrihte të gjithë, po të mos i vinte për mbarë ndonjë gjë. Një ditë e mora zemrën ndër dhëmbë, si i thonë, dhe dola në rrugicë. Asnjë s’ma vari, me përjashtim të bullafiqit. Erdhi si plumbi tek unë. Dridhesha, nuk dija si qe puna. I pëlqeja, i kisha hyrë në zemër, ashtu papritmas, apo vetëm qe kurreshtar? Ky osh’ pallati im, hungëroi dhe më shtyu me gish në bark. Ti ç’kërkon këtu? Belbëzova se sapo jam vendosur aty dhe s’kisha ku të dilja. Nuk i erdhi për mbarë. Më vështroi vëngër, m’u avit dhe më gromësiu në fytyrë. Kjo më shpëtoi! Kisha marrë pjesë në qindra gara gromësimash me çetën e dikurshme të shokëve, para se të vija në qytet, dhe mund të gromësija në çdo lloj mënyre e në çdo kohë. U tërhoqa një hap mbrapa, thitha ajër mirë dhe lëshova më të përbindshmen gromësimë të jetës sime, me të cilën i magjepsa Xhixhin dhe të tjerët. Në fillim u ngurosën, sikur të kishin dëgjuar ndonjë dinozaur. Pastaj ia plasën së qeshurës sa iu shtrembëruan këmbët. Bëj edhe një herë, edhe një herë, e edhe një herë – më mbajtën ashtu nuk di sa kohë, gajaseshin së qeshuri pas çdo gromësime dhe më luteshin edhe një, edhe një, e fundit! Nuk më nxinin lëkurët nga gëzimi! Xhixhi më mori menjëherë nën flatrat e tij mbrojtëse. Kush krruhej me mua, krruhej me Xhixhin. Duhej vetëm të gromësija kur i tekej dhe kish qejf ai. Një ujdi që më vinte mrekullisht për mbarë. Futboll, cingla, zara, të fshehta të vogla, bixhoz, pastaj pije, femra, sërish të fshehta, më të mëdha – një miqësi që s’kish si prishej.

Elvira Dones: "Căutați-mă la gunoaie..."

Elvira Dones: "Căutați-mă la gunoaie..."

Ardian Vehbiu: Manhattan Park (Fragment nga romani “Bolero”)

Ky është stacioni i metrosë në Avenunë e 7-të dhe Rrugën 40 në Manhattan – ose një nga stacionet e Times Square, për ju të tjerët. Shtigje të panumërta të çojnë te çfarë mbahet, me arsye, si një nga portat më të trafikuara drejt Manhattan-it të nëndheshëm; me labirinte zbritëse shkallësh, të dyndura me njerëz ditën, të frikshme e ndoshta kërcënuese natën; shtigje të panumërta si tunele që të shpien në tunele që të shpien në tunele.

Stacioni i metrosë në Avenunë e 7-të dhe Rrugën 40 në Manhattan – shumë hyrje, shumë nivele, shumë trena; drejt veriut, drejt jugut, drejt lindjes, drejt perëndimit; njerëz që nisen për diku pastaj ndërrojnë mendje dhe kthehen mbrapsht atje ku ishin në krye dhe këshillohen, nervozë, me hartat e shpalosura keq dhe ekranet vezulluese të celularëve.

Arb Elo: Înline (Drejtvizore)

Arb Elo (pseudonimul lui Arenc Lohja), poet, prozator și traducător albanez născut în anul 1967, absolvent al Facultății de Construcții, secția Arhitectură, a Universității din Tirana; a cerut azil politic în Germania la 2 iulie 1990, când mii de albanezi au intrat în ambasadele străine acreditate la Tirana. Este autor al volumelor ”Povești / Spovedanii de umbre” (Rrëfime hijesh, 2010), "Miraj” (Mirazh, 2011), "Zero 3D" (2012), "Scântei negre” (Xixa të zeza, 2013), "Încă / Umblet(e) / Țesătură / Țesând” (End(j)e, 2014), ”Îmbrățișarëări / silabe mortal(e) (Rrokje vdeknisht, 2016) și al volumului cu proze ”Ursa Major”. Traducător în albaneză al integralei Georg Trakl și al unor autori precum Hilde Domin, Ingeborg Bachmann, Rose Ausländer, Paul Celan etc. 

Îl vedeam coborând scările zilnic, fericit ca un beefsteak medium, cu capul înroșit de despărțirea de nevastă-sa care nu uita să-l conducă până la ușă și să-i poruncească, în timp ce îi dădea mâncarea gen paie uscate, învelită în ziarul ”Panorama”[1]: ”... și nu uita s-o mănânci toată singur; nimic câinilor și nu arunca fărâmele la porumbei!”

Și așa făcea după aia, dar asta o știam din auzite, până când a murit și au fost transmise filmările; vai, ce viață înline: o bucată de pâine cu unt și gem dimineața, șapte cafele, un pachet de țigări, puțină trebăluială; în pauza de prânz o convorbire distantă cu colegul, după masă puțin somn, seara știrile, apoi trebuie să-și mulgă nevasta care zbiera în bucătărie: ”Vino, Goni, acum, că mă dor țâțele de lapte!”

---

[1] Cotidian albanez.

Astrit Cani: Pirati dhe Tristana

Dy shpija kishin mbetë buzë lagaterës ku dikur libojshin anitë venedike, aq të mdhaja sa me u quejtë faraona. Ishin të dyja shpija përdhese peshkatarsh të rrënuem. Aq përdhese sa me iu ra fiku në pullaz. Përtokë shpitë, përtokë ekonomitë. I kishte mbulue nji baticë qi vjen urtë e butë e s'din me ikw ma. Harresa. Zbatica e jetës.

Njena shpi, disi ma e mbajtun, ajo ma pranë kepit, ruente prapë ndoj shenjë prej shkëlqimit të dikurshëm; tjetra dukej herë e sapondërtueme, herë si ndërtim pa leje, e herë ma e vjetër se e para. Varej prej motit, si gjendja shpirtnore e banorve të rrallë t'asaj djerrine, që e kishte harrue mundsinë kjoftë edhe fantastiko-shkencore me kenë oaz.

Mbas dunet, shtrihej e shpartallueme, lagjia, ose fshati, ose çka mbetej prej të dyjave, pra asnjena.

Iulia Enkelana: Călătorie spre orașul fără apusuri (Udhëtim drejt qytetit pa perëndim)

Era un septembrie târziu sau un început de octombrie și vântul adia ușor, făcând perdelele să se legene. În noaptea aceea, eu și tata ne uitam la televizor. Nu țin minte la ce, știu doar că era un film străin și, fiindcă încă nu știam să citesc, îl întrebam în continuu, uneori prea insistent pentru cât de puține înțelegeam: „Ce zice?”. Era târziu, iar canalele pentru copii se închiseseră de mult.

Brusc, într-un moment dramatic, culminant al filmului, în care amândoi eram foarte concentrați și captivați de acțiune, televizorul nostru a scos un sunet suspect și s-a stins, odată cu toate luminile din casă. Nu prevăzusem asta. Tata a început să caute lumânări în întuneric. Eu eram încântată, mi se părea începutul unei aventuri. Stăteam pe canapea, neclintită, așteptând ca ceva să se întâmple. Până le-a găsit, l-am auzit de câteva ori lovindu-se de mobilă și scoțând niște sunete de durere. Eu chicoteam discret, în întuneric. Înainte să le găsească, a dat cu piciorul de colțul bibliotecii și a mormăit, pentru sine: „La ce ne-a trebuit atâta mobilă?”. Din fericire, chibriturile le-a găsit mult mai ușor, căci le avea în buzunarul hainei din cuier.